Lấy bối cảnh Trạm vũ trụ Quốc tế, “Quỹ đạo” của Samantha Harvey đưa người đọc bay vào không gian cùng sáu phi hành gia với những trải nghiệm lạ lùng: ăn đồ khô liên tục, lơ lửng trong môi trường phi trọng lực, đi bộ ngoài vũ trụ, chứng kiến bình minh và hoàng hôn nối tiếp nhau vụt qua trước mắt. Kể từ khi xa rời Trái Đất, chưa bao giờ con người cảm nhận được sự mỏng manh và nhỏ bé của mình rõ ràng đến thế. Thế nhưng trong bối cảnh cô lập, tách biệt ấy, họ lại tìm thấy những suy tư quen thuộc về nỗi đau xót chia ly, nỗi cô đơn tột cùng và khao khát được kết nối, sẻ chia hay tình yêu tha thiết với hành tinh này. “Quỹ đạo” của Samantha Harvey chứa đựng cả cái trác tuyệt lẫn cái nhỏ nhặt mong manh của đời người, một hành trình mơ hồ, lấp lánh mà không cần bất kỳ sự xung đột kịch tính nào.
Về tác giả Samantha Harvey
Tác giả Samantha Harvey sinh năm 1975 tại hạt Kent (Anh) trong một gia đình có cha là thợ xây, theo học ngành triết học tại Đại học York và Đại học Sheffield. Không chỉ là tiểu thuyết gia, bà còn hoạt động trong lĩnh vực điêu khắc. Trong những năm 2000, Harvey từng làm việc tại Herschel Museum of Astronomy ở Bath - nơi gắn liền với phát hiện hành tinh Uranus. Hiện nay, bà giảng dạy chương trình Thạc sĩ Sáng tác Văn học Trường Đại học Bath Spa và đã xuất bản 5 tiểu thuyết. Năm 2009, tiểu thuyết đầu tay “The Wilderness” của Harvey đã lọt vào danh sách sơ khảo của Booker Prize, tác phẩm kể về một kiến trúc sư lớn tuổi mắc bệnh Alzheimer. Cuốn sách sau đó giành Betty Trask Award. Văn phong của Harvey thường được so sánh với Virginia Woolf, đồng thời bà cũng nổi tiếng bởi sự biến đổi linh hoạt về bối cảnh và hình thức trong từng tác phẩm.
Hành trình sáng tác đa dạng
Trước “Quỹ đạo”, tiểu thuyết The Western Wind của bà lấy bối cảnh Somerset thế kỷ 15 và xoay quanh một vị linh mục. Đến năm 2020, Harvey ra mắt tác phẩm phi hư cấu đầu tiên mang tên The Shapeless Unease: A Year of Not Sleeping, viết từ trải nghiệm cá nhân với chứng mất ngủ mãn tính. Ngoài Booker, Harvey còn từng góp mặt trong danh sách đề cử của nhiều giải thưởng văn học lớn như James Tait Black Memorial Prize, Women's Prize for Fiction, Guardian First Book Award và Walter Scott Prize. Các bài viết của bà xuất hiện trên nhiều tạp chí và nhật báo uy tín như Granta, The Guardian, The New York Times, The New Yorker, The Telegraph và Time.
Quá trình viết Quỹ đạo
Dù tiểu thuyết “Quỹ đạo” của bà lấy bối cảnh tại Trạm không gian Quốc tế - một không gian đậm màu sắc công nghệ, Harvey lại có đời sống cá nhân khá tách biệt với thế giới số. Bà không sử dụng mạng xã hội và thậm chí cũng không sử dụng điện thoại di động. Phần lớn “Quỹ đạo” được Samantha Harvey viết trong thời kỳ phong tỏa vì đại dịch Covid-19. Khi ấy, bà dành hàng giờ theo dõi những đoạn phát trực tiếp từ Trạm Vũ trụ Quốc tế. Trong một cuộc phỏng vấn, Harvey chia sẻ: “Tôi luôn mở những hình ảnh về trái đất nhìn từ quỹ đạo thấp ngay trên màn hình máy tính trong lúc viết. Đó là điểm quy chiếu quan trọng nhất đối với tôi. Thật kỳ lạ và tuyệt vời khi ngày nào tôi cũng được nhìn thấy điều đó, trong khi đồng thời lại đang viết về sáu con người bị mắc kẹt trong một không gian chật hẹp. Tôi cảm thấy có một sự tương đồng nào đó giữa hoàn cảnh ấy và trải nghiệm phong tỏa của chúng ta. Cảm giác không thể tránh khỏi sự hiện diện của nhau, nhưng cũng không thể chạm tới những người khác”.
Samantha Harvey cho biết bà đã viết được vài nghìn từ đầu tiên của Quỹ đạo trước khi lệnh phong tỏa vì Covid-19 được ban hành. Tuy nhiên, sau đó bà rơi vào khủng hoảng niềm tin đối với chính dự án này. Harvey cảm thấy mình không đủ tư cách để viết về không gian. Đó là một trải nghiệm mà bà chưa từng và có lẽ sẽ không bao giờ thực sự chạm tới, trong khi đã có những phi hành gia từng sống ngoài quỹ đạo viết về nó một cách chân thực và rõ ràng hơn. Cảm giác như đang “xâm phạm” vào một thế giới không thuộc về mình khiến bà quyết định gác lại bản thảo. Dẫu vậy, khi quay trở lại những trang viết ban đầu, Harvey nhận ra trong đó vẫn tồn tại một nguồn năng lượng và nhịp điệu đặc biệt mà bà lập tức cảm thấy gắn kết. Chính cảm giác ấy đã khiến bà tiếp tục theo đuổi cuốn tiểu thuyết, với suy nghĩ rằng điều duy nhất bà cần làm là viết nó theo cách tốt nhất có thể.
Giải thưởng Booker 2024 và ý nghĩa
Là nhà văn người Anh duy nhất góp mặt trong danh sách đề cử Booker năm 2024, Samantha Harvey đồng thời trở thành người phụ nữ đầu tiên giành giải kể từ năm 2019. Theo Chủ tịch hội đồng Giám khảo Booker năm 2024, trong một năm khó quên với các tác phẩm văn học hư cấu, họ đã quyết tâm tìm ra tác phẩm mang lại cảm giác lay động lòng người, một cuốn sách có chiều sâu và sức lan tỏa, buộc người ta phải chia sẻ về nó. Một cuốn sách có tất cả mọi thứ. Và rồi “Quỹ đạo” của Samantha Harvey xuất hiện, một tiểu thuyết được nâng đỡ bởi vẻ đẹp của 16 lần bình minh và hoàng hôn. Trong thế giới ấy, tất cả mọi người và cả hư không đều trở thành trung tâm của câu chuyện. Sáu phi hành gia trên Trạm Vũ trụ Quốc tế không ngừng xoay quanh trái đất, lặng lẽ dõi theo những biến chuyển của thời tiết xuyên qua ranh giới mong manh của múi giờ giữa các quốc gia. Bằng ngôn ngữ vừa trữ tình vừa sắc lạnh, Harvey khiến thế giới quen thuộc của chúng ta hiện lên xa lạ, mới mẻ và đầy kinh ngạc. “Suốt một năm qua, chúng tôi đã tôn vinh những tác phẩm hư cấu khơi mở ý tưởng thay vì phán xét các vấn đề; những cuốn sách không đi tìm câu trả lời, mà đặt lại câu hỏi về điều con người thực sự muốn khám phá. Sự đồng thuận dành cho Quỹ đạo chính là sự ghi nhận vẻ đẹp và tham vọng nghệ thuật của tác phẩm. Đồng thời, nó cũng thể hiện khả năng quan sát sâu sắc phi thường của Samantha Harvey đối với thế giới mong manh và quý giá mà tất cả chúng ta đang cùng nỗ lực sống và sẻ chia”, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Edmund de Waal cho biết.
