Cuốn sách 'Kẻ ái kỷ' bóc trần chân dung thao túng và bắt nạt trong xã hội
Cuốn sách Kẻ ái kỷ của tác giả Joseph Burgo, do Bách Việt Books và Nhà xuất bản Phụ Nữ Việt Nam phát hành, tập trung khám phá chân dung những con người ái kỷ - những cá nhân tưởng chừng tự tin, cuốn hút nhưng ẩn giấu bên trong là sự mong manh, xấu hổ và nhu cầu kiểm soát người khác một cách tinh vi. Điều khiến tác phẩm này trở nên hấp dẫn và gây hồi hộp chính là quá trình nhận diện từng hành vi thao túng, từng lời nói gây tổn thương được phân tích sắc bén, khiến người đọc không ngừng tự vấn: “Liệu mình đã từng gặp phải những kiểu người như thế trong cuộc sống?”.
Hiện tượng 'ái kỷ bắt nạt' trong môi trường học đường
Một trong những vấn đề nổi bật được cuốn sách đề cập là hiện tượng “ái kỷ bắt nạt” trong môi trường học đường. Những kẻ bắt nạt thường có khả năng lôi kéo các bạn khác tham gia vào các “chiến dịch” bắt nạt nhắm vào một cá nhân cụ thể. Điều này khiến nhiều người băn khoăn: tại sao lại có nhiều đứa trẻ sẵn sàng gây ra đau khổ cho bạn bè cùng trang lứa đến vậy?
Theo phân tích từ sách, không phải tất cả những đứa trẻ tham gia bắt nạt đều là kẻ ái kỷ. Một số trong đó hành động một cách miễn cưỡng vì nỗi sợ hãi rằng nếu không tuân theo, chính chúng sẽ trở thành mục tiêu tiếp theo. Một số khác lại muốn kết thân với những nhân vật nổi tiếng và có thế lực trong trường học để củng cố địa vị của bản thân.
Trong giai đoạn dậy thì, nhiều học sinh trải qua những biến đổi phức tạp về thể chất, tâm lý và suy nghĩ, dễ rơi vào trạng thái rối loạn lo âu xã hội. Việc tham gia vào hành vi bắt nạt, dù không phải là kẻ cầm đầu, có thể giúp chúng giải tỏa phần nào nỗi bất an: “Không phải tôi, bạn mới là kẻ thất bại”. Hành vi này cũng thường xuất hiện khi cá nhân gia nhập vào một cộng đồng mới, như hội sinh viên, quân đội, hoặc làng thể thao chuyên nghiệp, nơi họ phải trải qua những “nghi lễ” khắc nghiệt để được chấp nhận.
Cơ chế ái kỷ trong hành vi bắt nạt
Sách chỉ ra rằng, trong các lĩnh vực như thể thao hoặc thời chiến, chiến thắng thường được xây dựng dựa trên thất bại của đối thủ, làm nổi bật hình ảnh của bên chiến thắng. Mặc dù không nhất thiết là biểu hiện bệnh lý, nhưng cơ chế của chủ nghĩa ái kỷ vẫn hiện hữu rõ rệt: những kẻ ái kỷ xây dựng lòng tự tôn của mình bằng cách hạ thấp và làm nhục người khác, coi thất bại là mất danh dự và bị sỉ nhục nặng nề.
Từ cấp hai đến khi trưởng thành, những kẻ “ái kỷ bắt nạt” thường có xu hướng thành lập các “đội nhóm” riêng tại trường học, nơi làm việc, gia đình hoặc ngoài xã hội. Họ tụ tập nhiều người để cùng nhau đánh bại và hạ nhục mục tiêu, thường là những cá nhân cô độc hoặc khác biệt theo hướng tiêu cực - những người có “vốn xã hội” thấp.
Bắt nạt trong môi trường công sở và xã hội trưởng thành
Trong thế giới của người trưởng thành, mục tiêu của những kẻ ái kỷ bắt nạt thường chuyển sang những người thành công và có địa vị cao. Một nghiên cứu từ Workplace Bullying Institute (Viện nghiên cứu Hành vi Bắt nạt Công sở) cho thấy, “mục tiêu của hành vi bắt nạt thường là những người có kinh nghiệm dày dặn và kỹ năng thuần thục nhất trong nhóm làm việc”. Họ thường được yêu quý và đánh giá cao hơn nhờ nhiệt huyết và khả năng cảm thông, điều này khiến kẻ ái kỷ cảm thấy bị đe dọa về mặt tâm lý, thường xuất phát từ lòng đố kỵ.
Kẻ ái kỷ luôn nhìn đời qua lăng kính cạnh tranh, nghĩ rằng mình sẽ thất bại nếu bị so sánh với những người thành công. Sau khi xác định mục tiêu là mối đe dọa, họ bắt đầu thực hiện các hành động phá hoại như:
- Ngấm ngầm phá hoại hoặc cố ý can thiệp vào công việc của đối phương.
- Giấu giếm những thông tin quan trọng cần thiết.
- Liên tục chỉ trích kết quả và quá trình làm việc của người khác.
- Coi nhẹ hoặc hạ thấp giá trị những ý kiến đối phương đưa ra.
- Công khai chế nhạo và làm nhục đối phương trước đám đông.
Nếu nắm giữ vị trí quản lý hoặc giám sát, sức phá hoại của những kẻ “ái kỷ bắt nạt” càng trở nên đáng sợ hơn. Họ có thể áp đặt thời hạn công việc bất khả thi, thay đổi nguyên tắc làm việc vô cớ, hoặc tước bỏ quyền hạn và trách nhiệm của đối phương mà không có lý do chính đáng.
Cuốn sách Kẻ ái kỷ không chỉ là một tác phẩm phân tích tâm lý sâu sắc, mà còn là công cụ hữu ích giúp độc giả nhận diện và đối phó với những hành vi độc hại trong cuộc sống hàng ngày, từ đó xây dựng môi trường sống và làm việc lành mạnh hơn.
