Buổi tọa đàm với chủ đề “Nguyễn Huy Thiệp và văn nghiệp để lại” đã thu hút gần một trăm bạn trẻ tham dự, lắng nghe những chia sẻ sâu sắc về cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn tài hoa. Đây là lần đầu tiên một cuộc trưng bày quy mô nhỏ nhưng đặc biệt về những tư liệu “bếp núc” của ông được tổ chức, mang đến cái nhìn cận cảnh về quá trình sáng tác.
Đỉnh cao văn chương và những thành tựu nổi bật
Nhà văn Nguyễn Việt Hà, một người bạn văn thân thiết dù ít tuổi hơn, đã vui vẻ nhận xét: “Đỉnh cao này sẽ còn cao nữa…” Câu nói này được đưa ra sau khi khán giả lắng nghe phân tích về giá trị và tổng kết những thành tựu của văn chương Nguyễn Huy Thiệp trong nền văn học đương đại Việt Nam. Ông để lại một di sản đồ sộ: 56 truyện ngắn, 5 tiểu thuyết, 12 vở kịch và gần 50 tiểu luận, tạp văn, tạp bút.
Truyện ngắn đầu tiên của Nguyễn Huy Thiệp được in vào năm 1986, gây ấn tượng mạnh. Tập truyện ngắn đầu tay “Tướng về hưu” ra mắt năm 1988 do NXB Trẻ phát hành, đã tạo nên một cú hích lớn. Sức sống của những tác phẩm này vẫn còn nguyên vẹn và tiếp tục lan tỏa trong hiện tại cũng như tương lai.
Tầm quốc tế của Nguyễn Huy Thiệp
Tại tọa đàm, các diễn giả đồng tình rằng giá trị văn học của Nguyễn Huy Thiệp không chỉ dừng lại ở việc “dựng một tòa kiến trúc lớn” trong nước, mà còn vươn ra “tầm quốc tế” với các bản dịch ra nhiều thứ tiếng. Điều này chưa từng có ở bất kỳ nhà văn đương đại nào của Việt Nam. Truyện ngắn “Tướng về hưu” là tác phẩm đầu tiên được dịch sang tiếng Pháp từ năm 1989, sau đó được dịch và xuất bản tại nhiều nước châu Âu như Anh, Ý, Đức, Thụy Điển, Hà Lan… Các tác phẩm của ông còn nhận được giải thưởng văn học của Pháp và Ý. Gần đây nhất, tại châu Á, tập 15 truyện ngắn của ông đã được xuất bản bằng tiếng Hàn Quốc vào năm 2023.
Những điều cần thêm
Cuốn sách “Tướng về hưu” vừa được Nhã Nam và NXB Hội Nhà văn phát hành, ra mắt trong bộ sách “Việt Nam danh tác” năm 2026. Đây là ấn bản kỷ niệm 39 năm tập truyện đầu tay ra đời (NXB Trẻ in xong cuối 1987 và phát hành toàn quốc 1988). Tại tọa đàm, TS Mai Anh Tuấn đã khiêm tốn xin lỗi và giải thích lý do cuốn sách mới không in kèm bài giới thiệu nổi tiếng của nhà phê bình Hoàng Ngọc Hiến mang tên “Tôi không chúc bạn thuận buồm xuôi gió”. Ông cũng “sửa” nhận định cho rằng Nguyễn Huy Thiệp viết văn muộn (truyện ngắn đầu tay in ở báo Văn Nghệ khi ông 36 tuổi). Thực tế, dựa trên bản thảo triển lãm, ông đã sáng tác từ rất sớm, từ năm 21 tuổi (đầu thập niên 1970) khi mới bắt đầu làm thầy giáo ở miền núi. Việc ra mắt muộn nhưng đúng thời điểm xã hội cần tiếng nói của văn học Đổi Mới.
Nhiều người tham gia tọa đàm đồng tình rằng văn chương của Nguyễn Huy Thiệp cần được đưa thêm vào sách giáo khoa, ngoài truyện ngắn “Muối của rừng” đã được đưa vào SGK Ngữ văn lớp 11 từ tháng 7/2023. Họa sĩ Nguyễn Phan Bách, con trai cả của nhà văn, tiết lộ trong kho bản thảo gia đình lưu giữ còn có một cuốn tiểu thuyết, một số truyện ngắn và nhiều thơ trong nhật ký chưa được in chính thức. Đây là điều mà những người hâm mộ đang rất chờ đợi.
Tính tạo hình và tiềm năng chuyển thể
Các diễn giả khẳng định rằng các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đều có phong cách đặc biệt, “có tính tạo hình rất cao”, thể hiện qua những bản vẽ gốm chân dung bạn bè được trưng bày. Những tác phẩm này có thể coi là “nguồn gạo quý” cho nghệ thuật sân khấu và điện ảnh. Ngoài các truyện ngắn “Tướng về hưu”, “Thương nhớ đồng quê”, “Những bài học nông thôn”, “Những người thợ xẻ” và “Tâm hồn mẹ” đã được chuyển thể thành phim điện ảnh do các đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi, Đặng Nhật Minh, Vương Đức và Nhuệ Giang thực hiện, còn có 8 vở kịch được dàn dựng từ truyện ngắn và kịch của ông. Tuy nhiên, việc chuyển thể sao cho hay cũng phụ thuộc vào “tay nghề” của người làm, như “gạo ngon nấu thành cơm”.
