Tháp Phổ Minh tại chùa Phổ Minh (phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) có niên đại hơn 700 năm, được xác lập là ngôi tháp chùa bằng gạch cao nhất Việt Nam. Điều đặc biệt, hình ảnh của tháp đã được in trên tờ tiền mệnh giá 100 đồng từ năm 1991.
Lịch sử hình thành tháp Phổ Minh
Chùa Phổ Minh có niên đại khoảng 800 năm, là một ngôi chùa cổ kính nổi tiếng không chỉ bởi sự linh thiêng mà còn in đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và Phật giáo thời nhà Trần. Tháp Phổ Minh tọa lạc trong khuôn viên chùa là một biểu tượng kiến trúc nghệ thuật và văn hóa Phật giáo tồn tại hơn 7 thế kỷ.
Tháp được xây dựng vào năm 1305 dưới thời vua Trần Anh Tông. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện trên những viên gạch xây tháp có khắc dòng chữ "Hưng Long thập tam niên", tức năm thứ 13 của niên hiệu Hưng Long (1305). Vua Trần Anh Tông cho xây tháp để thờ phụng vua cha là Thượng hoàng Trần Nhân Tông, người đã xuất gia và sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.
Kiến trúc và giá trị đặc biệt
Tháp Phổ Minh có hình vuông, gồm 14 tầng, cao 19,5 mét. Phần đế tháp (tầng 1) được làm bằng đá xanh, chạm khắc hoa văn tinh xảo. Thân tháp xây bằng gạch đất nung, kết dính bằng các chất liệu tự nhiên. Đỉnh tháp là một khối đất nung già hình đóa sen chưa nở, tượng trưng cho sự thanh tịnh trong Phật giáo. Toàn bộ tháp nặng khoảng 700 tấn.
Tháp được xây theo trục Bắc - Nam trước khu vực bái đường, kết hợp hài hòa với các hạng mục như Tiền đường, Thiêu hương, Hậu điện và Thượng điện, theo bố cục hình chữ "công" truyền thống.
Xá lợi Phật hoàng Trần Nhân Tông
Trong tháp Phổ Minh hiện lưu giữ xá lợi của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Sau khi Phật hoàng qua đời, vua Trần Anh Tông đã đem 7 trong 21 hạt xá lợi từ am Ngọa Vân, Yên Tử, đặt trong kiệu đá bát cống và dựng tháp để thờ phụng.
Tháp Phổ Minh trên tờ tiền 100 đồng
Theo Ban quản lý di tích Di tích quốc gia đặc biệt Đền Trần và chùa Phổ Minh, tháp Phổ Minh là công trình kiến trúc cổ đặc trưng thời Trần được bảo tồn nguyên vẹn nhất Việt Nam. Hình ảnh tháp được in trên tờ tiền mệnh giá 100 đồng từ năm 1991. Đây là một trong số ít tờ tiền không in hình Chủ tịch Hồ Chí Minh. Do mệnh giá thấp, đồng tiền 100 đồng hiện không còn được lưu hành.
Trải qua hơn 7 thế kỷ với nhiều biến cố lịch sử và sự hủy hoại của thời gian, tháp Phổ Minh vẫn giữ nguyên những dấu tích nghệ thuật độc đáo thời Trần, mang đậm Hào khí Đông A.
