Từng có thời gian, phim về đề tài lịch sử Việt Nam bị xem là lựa chọn rủi ro khi kinh phí lớn, áp lực phục dựng bối cảnh và trang phục đồ sộ, yêu cầu chính xác về lịch sử, trong khi khả năng hút khán giả tới rạp luôn là dấu hỏi lớn. Không ít tác phẩm bị đánh giá khô khan, nặng tính minh họa, thiếu hấp dẫn với công chúng. Tuy nhiên, năm vừa qua, đặc biệt sau hiệu ứng từ Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối (đạo diễn Bùi Thạc Chuyên) và Mưa đỏ (đạo diễn Đặng Thái Huyền), dòng phim lịch sử Việt đang cho thấy một sinh khí mới. Không chỉ tạo hiệu ứng phòng vé và thảo luận trên mạng xã hội, đề tài lịch sử còn trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ, đưa nhiều nhà làm phim quay lại khai phá "mỏ vàng" từng bị bỏ qua suốt thời gian dài.
Thành công của Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối được xem như một cột mốc quan trọng với dòng phim lịch sử - chiến tranh Việt Nam. Bộ phim không chọn cách kể khô cứng hay tập trung tái hiện đơn thuần những trận chiến mà đi sâu vào số phận con người giữa lòng địa đạo Củ Chi - nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau gang tấc. Những lát cắt về lòng quả cảm, sự hy sinh và tinh thần đồng đội giúp tác phẩm chạm tới cảm xúc của đông đảo khán giả, đặc biệt là người trẻ. Tiếp theo, kỷ lục phòng vé của Mưa đỏ tiếp tục củng cố niềm tin rằng phim lịch sử Việt hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm hấp dẫn về mặt thương mại nếu được đầu tư đúng hướng. Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh giàu cảm xúc, kỹ thuật hiện đại và nhịp điệu cuốn hút, công chúng sẵn sàng đến rạp để sống lại một phần lịch sử dân tộc.
Nhiều dự án phim lịch sử mới đang được thực hiện
Từ hiệu ứng ấy, năm 2026 có rất nhiều dự án phim lịch sử, dã sử và huyền sử với biên độ đề tài rộng hơn đã và đang được thực hiện. Trong đó, Đất đỏ lấy cảm hứng từ vùng đất giàu truyền thống cách mạng ở miền Đông Nam bộ; Nữ biệt động Sài Gòn khai thác hình tượng nữ chiến sĩ tình báo với góc nhìn mới; Mật mã Đông Dương của Điện ảnh Công an nhân dân tiếp cận đề tài phản gián - tình báo bằng màu sắc trinh thám hiện đại. Ở hướng tiếp cận khác, Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh kể chuyện lịch sử theo phong cách hư cấu - hành động, kết hợp yếu tố huyền bí. Trong khi đó, Tây Sơn thất hổ tướng: Kỳ Nam cung thủ Lý Văn Bưu mở rộng chất liệu sang các danh tướng lịch sử ít được khai thác trên màn ảnh.
Sự đa dạng hóa đề tài cho thấy phim lịch sử Việt đang dần thoát khỏi "chiếc áo cũ", từng chỉ tập trung ở mảng chiến tranh - cách mạng hay những câu chuyện nặng tính minh họa. Nhà sản xuất Phan Phúc (phim Tây Sơn thất hổ tướng: Kỳ Nam cung thủ Lý Văn Bưu) nhận định: "Tôi tin rằng sức sống mới của dòng phim lịch sử sắp tới sẽ không chỉ dừng lại ở việc tái dựng những chiến công hiển hách, mà sẽ là những cuộc đại phẫu về cảm xúc, nơi hào khí cha ông được tái hiện bằng kỹ thuật dàn dựng chuyên nghiệp, kỹ xảo mãn nhãn với sự hỗ trợ của công nghệ AI và những góc nhìn nhân văn. Đây là thời điểm 'vàng' để các nhà làm phim khai phá kho tàng di sản khổng lồ của Việt Nam qua 4.000 năm dựng nước và giữ nước".
Làm thế nào để giữ sức sống cho phim lịch sử?
Sức nóng hiện tại cũng đặt ra câu hỏi: Liệu phim lịch sử Việt đang bước vào chu kỳ phát triển thật sự, hay chỉ là "hiệu ứng ăn theo" sau một số tác phẩm thành công? Có thể thấy khán giả trẻ đang rất hào hứng với những sản phẩm nghệ thuật lấy cảm hứng từ lịch sử - văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, điều họ cần không phải là nghe kể lại, mà là những trải nghiệm điện ảnh mà trong đó, lịch sử hiện lên sống động, cảm xúc và gần gũi với tâm lý thời đại.
Là người ấp ủ dự án Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình chia sẻ: "Tôi khẳng định đầu tư đúng mức là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu để tạo nên một bộ phim chất lượng chinh phục khán giả. Mức độ đầu tư ở đây không chỉ dừng lại ở tài chính để đảm bảo kỹ xảo hiện đại, bối cảnh hoành tráng và phục trang tỉ mỉ - những điều kiện tiên quyết để khán giả thấy được sự chuyên nghiệp. Quan trọng hơn, đó là đầu tư về chất xám vào kịch bản để có sự sâu sắc, góc nhìn nhân văn, và cách kể chuyện mới mẻ, hiện đại".
Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cũng cho biết, nhà sản xuất phim Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh quyết định sẽ phát hành tác phẩm vào dịp 2.9 năm nay với mong muốn có thể tiếp nối tạo ra một "mùa phim lịch sử thường niên" dành cho khán giả Việt, đặc biệt là giới trẻ.
Bên cạnh đó, phim lịch sử là một cuộc chơi tốn kém và mạo hiểm, nếu chỉ có tâm huyết của tư nhân thì rất khó để đi đường dài, vì vậy rất cần sự chung tay của nhà nước, các ban ngành liên quan. Nhà sản xuất Phan Phúc chia sẻ: "Sự chung tay không chỉ là tài chính, mà quan trọng hơn là cơ chế và sự thấu cảm. Chúng tôi may mắn nhận được sự ủng hộ sát sao từ lãnh đạo tỉnh Gia Lai trong việc chỉ đạo các ban ngành hỗ trợ an ninh, hạ tầng và y tế tại thực địa. Sự phối hợp 'công - tư' nhịp nhàng sẽ giúp nhà làm phim yên tâm sáng tạo, đồng thời đảm bảo tác phẩm đi đúng quỹ đạo bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử - văn hóa dân tộc".
