Nạn vi phạm bản quyền sách nói kỹ thuật số đang gia tăng mạnh mẽ, chủ yếu do sự lan truyền của các sản phẩm trái phép trên YouTube, theo thông tin từ Goodereader.
Thực trạng ngành sách nói
Sách nói là phân khúc phát triển nhanh nhất trong ngành xuất bản số quốc tế suốt 5 năm qua. Doanh thu bán sách nói đã đạt 2,22 tỷ USD vào năm 2024, tăng 13% so với năm trước. Trong năm tháng đầu năm 2025, doanh thu sách nói tăng 3,1%, đạt 412,2 triệu USD. Những con số này sẽ còn cao hơn đáng kể nếu không có vấn nạn vi phạm bản quyền đang lan rộng.
YouTube – thiên đường của sách nói lậu
Vấn nạn vi phạm bản quyền luôn là mối lo ngại đối với các nhà xuất bản và hiệp hội sách toàn cầu. Năm 2023, khảo sát của Hiệp hội Nhà xuất bản sách nói do Toluna Harris Interactive thực hiện cho thấy vi phạm bản quyền sách nói đang trở nên nghiêm trọng. 28% người nghe sách nói năm 2024 cho biết họ nhận được sách nói miễn phí qua YouTube hoặc các trang web chia sẻ khác. Dữ liệu của Edison năm 2024 cho thấy 35% độc giả sách nói từng phát trực tuyến bản sách lên YouTube, tăng từ 27% năm 2023.
Một trong những lý do hàng đầu là YouTube dễ dàng phát các ấn bản và có nhiều bản sách nói miễn phí, phần lớn là hàng lậu. Độc giả có thể tìm thấy bản sách nói của mọi cuốn sách bán chạy nhất từ các tác giả nổi tiếng và 5 nhà xuất bản lớn nhất thế giới.
Hạn chế của Content ID
Google phát triển Content ID, hệ thống nhận diện và quản lý bản quyền kỹ thuật số tự động trên YouTube. Hệ thống này quét video tải lên và đối chiếu với cơ sở dữ liệu dấu vân tay số. Chủ sở hữu bản quyền có thể gửi cảnh cáo hoặc thu hồi doanh thu từ tài khoản vi phạm. Tuy nhiên, Content ID không kiểm tra bản quyền sách nói số vì tác giả và nhà xuất bản thường không phân phối sách nói lên YouTube mà đưa lên các nền tảng kiếm tiền như Audible, Amazon, Apple, Barnes and Noble, Everand và Spotify. YouTube không đánh dấu bản quyền gốc nên không thể xác định chủ sở hữu. Các nhà xuất bản phải tự tìm kiếm vi phạm và gửi báo cáo, nhưng họ ít khi làm và khó làm xuể. Do đó, YouTube trở thành miền Tây hoang dã của nạn vi phạm bản quyền sách nói.
AI tiếp sức cho vi phạm bản quyền
Tình trạng ngày càng nghiêm trọng với sự phát triển của AI. Một cách kiếm tiền hấp dẫn trên YouTube là lưu trữ sách điện tử chưa được nhà xuất bản lớn thu âm và chuyển thành sách nói bằng AI. Công cụ phổ biến là ElevenLabs, phần mềm AI cung cấp giọng đọc 29 ngôn ngữ, cho phép kiểm soát giọng nói và ngữ điệu. Spotify đã hợp tác với ElevenLabs để sản xuất sách nói mới. Công cụ khác là Bookfab AI, giá 59,99 USD, cho phép chọn từ 20 mẫu giọng nói. Ngoài ra, có hàng chục dịch vụ miễn phí và trả phí khác sử dụng AI với giọng đọc khá hay.
Lượng tiêu thụ sách nói do AI đọc tăng lên. Tuy nhiên, theo báo cáo của Edison Research 2025, độc giả không quá hài lòng với giọng đọc AI. Tỷ lệ sẵn lòng thử sách nói do AI tường thuật giảm từ 77% năm 2023 xuống 70% năm 2025. Việc sao chép lậu sách điện tử khá dễ dàng, với các bản sao trái phép trên Reddit, Mobilism, Pirate Bay, Z-Library, Anna’s Archive và nhiều trang web khác, khiến khả năng chúng bị chuyển thành sách nói là rất lớn. Tình trạng này khó thay đổi nếu không có hành động quản lý quyết liệt từ các nền tảng lớn.
