Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng dự thảo thông tư mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý thống nhất cho tuyển sinh và tổ chức đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2025 và Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) năm 2025. Theo đó, thông tư mới sẽ thay thế Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT quy định về tuyển sinh và đào tạo thạc sĩ, cùng Thông tư 18/2021/TT-BGDĐT về tuyển sinh và đào tạo tiến sĩ.
Tăng tự chủ, nâng cao trách nhiệm giải trình
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý quy trình đào tạo sang quản lý chất lượng đào tạo, chuẩn đầu ra và trách nhiệm giải trình của các cơ sở đào tạo. Cụ thể, dự thảo chỉ quy định các yêu cầu, nguyên tắc và chuẩn tối thiểu, để các trường chủ động xây dựng quy định chi tiết phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu của từng chương trình.
Các cơ sở đào tạo được quyền quyết định hình thức, phương thức tổ chức đào tạo, kế hoạch học tập toàn khóa và thời gian đào tạo chuẩn cho mỗi chương trình. Tuy nhiên, họ phải đảm bảo công khai, minh bạch, khách quan và công bằng trong tuyển sinh cũng như tổ chức đào tạo. Dự thảo cũng tăng cường vai trò và trách nhiệm của cơ sở đào tạo cùng các đơn vị chuyên môn trong quản lý học thuật, quản lý quá trình học tập và nghiên cứu của học viên, nghiên cứu sinh.
Bên cạnh đó, các cơ sở được khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong tuyển sinh, đăng ký dự tuyển, quản lý và lưu trữ hồ sơ người học, miễn là đảm bảo độ tin cậy, tính xác thực và công bằng trong đánh giá.
Tăng tính liên thông và linh hoạt
Dự thảo bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường tính liên thông giữa các trình độ đào tạo trong giáo dục đại học. Theo đó, kết quả học tập và chứng chỉ giáo dục đại học dùng để công nhận, chuyển đổi tín chỉ có giá trị trong thời hạn 60 tháng kể từ ngày hoàn thành học phần hoặc thời điểm cấp chứng chỉ. Người học phải hoàn thành chương trình trong thời gian tối thiểu bằng 2/3 và tối đa không quá 2,5 lần thời gian đào tạo chuẩn. Nếu quá thời hạn tối đa, người học phải xét lại điều kiện đầu vào và chỉ được bảo lưu các học phần, chứng chỉ còn thời hạn.
Đối với chương trình đào tạo tích hợp, khi người học tích lũy đủ tín chỉ của trình độ nào, họ sẽ được xem xét công nhận và cấp bằng tương ứng. Đặc biệt, chương trình tiến sĩ chỉ được tổ chức theo hình thức chính quy nhằm tăng cường môi trường học thuật và nghiên cứu, đảm bảo chất lượng đào tạo nghiên cứu sinh.
Quy định chặt chẽ về năng lực giảng viên và nghiên cứu sinh
Dự thảo tiếp tục quy định chặt chẽ về năng lực học thuật, năng lực nghiên cứu khoa học và trách nhiệm của giảng viên, người hướng dẫn. Đồng thời, bổ sung quy định về giảng viên hướng dẫn đồng cơ hữu và giảng viên hướng dẫn là người nước ngoài. Yêu cầu về công bố khoa học đối với nghiên cứu sinh cũng được cụ thể hóa theo hướng minh bạch, rõ ràng hơn, cùng với quy định về phản biện độc lập luận án tiến sĩ.
Một điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên dự thảo đưa ra cơ chế miễn phản biện độc lập cho nghiên cứu sinh có kết quả nghiên cứu xuất sắc đạt chuẩn quốc tế cao, với yêu cầu có ít nhất 3 bài báo WoS/Scopus liên quan trực tiếp đến luận án, trong đó có ít nhất 2 bài thuộc nhóm Q1. Ngoài ra, dự thảo cũng cho phép tổ chức bảo vệ luận án trực tuyến trong trường hợp cần thiết, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, tính khách quan, công khai và minh bạch.
