Chuyên gia chỉ rõ điểm nghẽn trong đào tạo và trọng dụng nhân tài tại hội thảo
Tại hội thảo "Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới" do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Báo Tiền phong tổ chức sáng ngày 8/4, các chuyên gia đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn trong công tác đào tạo và trọng dụng nhân tài. Dù ghi nhận sự thay đổi tích cực trong thời gian qua, họ nhấn mạnh cần nỗ lực hơn nữa để tháo gỡ các vướng mắc tồn tại.
Nhận diện điểm nghẽn trong đào tạo tài năng
Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập báo Tiền Phong, khẳng định Việt Nam không thiếu nhân tài, nhưng vấn đề nằm ở cơ chế phát hiện kịp thời, hệ thống đào tạo phù hợp và chính sách sử dụng xứng đáng. Ông cho rằng nhân tài cần được trao cơ hội, đặt đúng vị trí và tạo điều kiện phát huy năng lực.
Theo bà Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội – Amsterdam, khái niệm nhân tài cần được nhìn nhận đa dạng hơn, không chỉ giỏi Toán, Văn mà còn ở các lĩnh vực như robot, kỹ thuật, steam. Bà Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trung học phổ thông Chu Văn An, bổ sung rằng điểm nghẽn lớn nhất ở bậc trung học là thiếu sự đa dạng, tinh túy và nặng bệnh thành tích. Các trường chuyên và kỳ thi hiện nay chủ yếu tập trung vào học sinh giỏi văn hóa, bỏ qua tài năng trong khoa học, sáng tạo, nghệ thuật.
Bà Nhiếp chỉ ra rằng cơ sở vật chất phục vụ hoạt động steam còn khiêm tốn, và tài năng bị "hao hụt" do áp lực thi cử, thành tích. Học sinh giỏi giải đề nhưng hạn chế về tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề độc lập. Chương trình đào tạo chung, thiếu định hướng cá nhân hóa, khiến năng lực của các em không được phát huy tối đa, đặc biệt khi lên trình độ cao hơn. Môi trường giáo dục cũng chưa khuyến khích văn hóa chấp nhận thất bại, khiến học sinh sợ sai và không dám vượt ra khỏi vùng an toàn.
Thách thức trong đào tạo tài năng bậc đại học
Ở bậc đại học, Phó giáo sư Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, nhấn mạnh cần cải tiến chương trình đào tạo tài năng, chuyển từ bài giảng truyền thống sang phương pháp chia nhóm nhỏ, giao nhiệm vụ để sinh viên chủ động thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên kinh nghiệm. Điều này đòi hỏi đội ngũ chuyên gia có kiến thức sâu và trải nghiệm thực tế cao.
Phó giáo sư Nguyễn Thu Hương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, chia sẻ cần thay đổi cách tiếp cận từ đánh giá học thuật sang toàn diện, đề cao tư duy sáng tạo và trách nhiệm xã hội. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của cá nhân hóa trong đào tạo để định hướng lộ trình phát triển phù hợp với sở trường của từng tài năng.
Tiến sỹ Đỗ Đức Dũng, Giám đốc bộ phận giải pháp phần mềm Samsung R&D Center Việt Nam, đánh giá năng lực sinh viên tài năng Việt Nam đã tốt hơn, nhưng vẫn cần nỗ lực để đáp ứng tiêu chuẩn doanh nghiệp. Ông cho rằng chương trình đào tạo đại học hiện nay khắt khe "đầu vào" nhưng nhẹ "đầu ra", và Samsung đã thiết lập chương trình hợp tác với các trường để sinh viên hiểu rõ yêu cầu thực tế.
Trọng dụng nhân tài: Cần cơ chế cởi mở và môi trường thông thoáng
Các chuyên gia tại hội thảo cũng thảo luận về việc trọng dụng nhân tài, nhấn mạnh yếu tố quan trọng là cơ chế môi trường làm việc thông thoáng, đặc biệt khi nguồn tài chính Nhà nước còn hạn chế. Giáo sư David Trần, Đại học Massachusetts, Boston, Mỹ, chia sẻ từ kinh nghiệm cá nhân, rằng dù chế độ đãi ngộ ở Việt Nam cao, nhưng không thể so sánh với nước ngoài, và môi trường làm việc cởi mở là then chốt.
Ông so sánh với các trường đại học Mỹ, nơi tuyển dụng giáo sư như đầu tư mạo hiểm, không áp KPI cứng nhắc mà đặt niềm tin vào danh dự học thuật. Tại Việt Nam, áp lực giải trình và yêu cầu kết quả nghiên cứu có thể cản trở sự đột phá. Giáo sư Trần kêu gọi không gian cởi mở hơn, tin tưởng vào nhà khoa học như đầu tư vào startup.
Phó giáo sư Lê Minh Hà, Viện nghiên cứu cao cấp về Toán, chỉ ra cách đánh giá tài năng còn nặng về số lượng công bố khoa học, không phản ánh đầy đủ năng lực dẫn dắt nghiên cứu mới. Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, thừa nhận chính sách đào tạo và trọng dụng nhân tài chưa đồng bộ, thiếu hệ thống, dẫn đến hiện tượng "chảy máu chất xám".
Ông nhấn mạnh trong bối cảnh toàn cầu hóa, Việt Nam cần nguồn nhân lực chất lượng cao để đạt mục tiêu tăng trưởng, và đầu tư cho nhân tài là đầu tư cho tương lai quốc gia. Với việc thực hiện các nghị quyết về khoa học công nghệ và giáo dục, ông tin rằng điểm nghẽn thể chế sẽ dần được khơi thông, và Bộ Giáo dục và Đào tạo cam kết lắng nghe ý kiến để hoàn thiện chính sách.
