Đội ngũ nhà giáo là lực lượng nòng cốt của ngành giáo dục, có vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục và đào tạo. Xây dựng đội ngũ nhà giáo bảo đảm về cơ cấu, số lượng, mạnh về chất lượng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn, góp phần quan trọng tạo nên thành công của công cuộc đổi mới giáo dục.
Nút thắt về thiếu hụt đội ngũ nhà giáo
Toàn xã Pu Nhi hiện có 8 trường với 120 lớp, gần 3.200 học sinh theo học, phần lớn là con em đồng bào sinh sống rải rác tại các bản vùng sâu. Thiếu hụt đội ngũ nhà giáo là một trong những bài toán nan giải ngành giáo dục phải đối mặt trong nhiều năm qua, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn.
Men theo những thửa ruộng bậc thang xanh mướt ôm trọn sườn đồi, Pu Nhi hiện lên với vẻ mộc mạc và bình yên vốn có của vùng núi Tây Bắc. Những năm trở lại đây, vùng đất này được biết đến như một điểm đến mới của du lịch Điện Biên nhờ nỗ lực của bà con quyết chí làm giàu từ đất dốc. Dù thuộc địa bàn vùng cao còn nhiều khó khăn, từ lâu xã Pu Nhi đã là điểm sáng trong công tác chăm lo cho sự học của con em đồng bào dân tộc thiểu số. Toàn xã hiện có 8 trường với 120 lớp, gần 3.200 học sinh theo học, phần lớn là con em đồng bào sinh sống rải rác tại các bản vùng sâu.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Pu Nhi, dù nhà trường đã nỗ lực triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới, hành trình đưa con chữ, đặc biệt là môn Tiếng Anh, đến với học sinh vẫn còn muôn vàn gian nan. Hiện nay, nhà trường có 16 lớp với 392 học sinh, 100% là con em đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ nghèo chiếm phần lớn. Khó khăn lớn nhất không phải là khoảng cách địa lý mà là sự thiếu hụt trầm trọng giáo viên bộ môn. Dẫu có gần 400 học sinh, ngôi trường này chỉ có duy nhất một giáo viên Tiếng Anh là cô Lò Thị Mai. Để bảo đảm học sinh được tiếp cận chương trình đúng tiến độ, cô Lò Thị Mai phải gồng mình xoay vòng giữa các khối lớp bằng cách ghép lớp, tăng tiết và phân bổ quỹ thời gian một cách chặt chẽ.
Niềm vui đến với thầy trò Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Pu Nhi khi phòng học bộ môn Tiếng Anh được xây dựng và đưa vào sử dụng. Nhưng phòng học vẫn thiếu thiết bị dạy và học ngoại ngữ hiện đại như máy tính, máy chiếu, loa đài. Trong điều kiện ấy, cô giáo Lò Thị Mai đã tự trang bị máy tính cá nhân, tận dụng tối đa các phương tiện thủ công như tranh ảnh, thẻ từ, bảng phụ. Bằng sự tâm huyết, cô tự sáng tạo thêm các trò chơi, hoạt động tương tác để giúp những đứa trẻ vùng cao còn nhiều bỡ ngỡ với ngôn ngữ mới cảm thấy hứng thú, dễ nhớ và dễ hiểu bài hơn.
Trường Trung học cơ sở Tân Bình, phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên cũng gặp tình trạng thiếu hụt giáo viên bộ môn tiếng Anh. Dù còn thiếu định mức giáo viên tiếng Anh, nhà trường vẫn nỗ lực duy trì và nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh bằng những giải pháp linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế. Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Tân Bình Nguyễn Thị Vượng chia sẻ: “Trước bài toán thiếu hụt nhân sự, trường đã chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy. Nhà trường triển khai các chuyên đề đào tạo, bồi dưỡng cho toàn bộ giáo viên, trong đó có giáo viên tiếng Anh, nhằm nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ trong dạy học”.
Câu chuyện tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Pu Nhi và Trường Trung học cơ sở Tân Bình (tỉnh Điện Biên) cho thấy sự nỗ lực, sáng tạo trong hoạt động dạy học của nhà trường và giáo viên, nhưng cũng phản ánh thực tế về tình trạng hạn chế trong cơ hội tiếp cận giáo dục tại một số nơi khi đội ngũ nhà giáo còn thiếu hụt, điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu - như Nghị quyết số 71-NQ/TW đã chỉ ra.
Báo cáo của Cục Nhà giáo, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, trong giai đoạn 5 năm (2022-2026), số lượng giáo viên mầm non, phổ thông đã liên tục được tăng cường, nhưng cả nước vẫn thiếu hơn 102 nghìn giáo viên so với định mức. Tình trạng thiếu giáo viên các môn học mới như Công nghệ, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật còn phổ biến, mất cân đối vùng miền, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Từ thực tế đó, yêu cầu tập trung xây dựng đội ngũ nhà giáo “bảo đảm số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ giáo viên; bố trí đủ số lượng biên chế giáo viên, nhân viên theo tiêu chuẩn quy định” đã được chỉ rõ tại Nghị quyết số 71-NQ/TW. Đồng thời, việc xây dựng đội ngũ nhà giáo cũng được gắn với nhiệm vụ nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng cùng các chính sách, cơ chế đãi ngộ tạo điều kiện thuận lợi thu hút các thầy cô gắn bó với nghề.
Tạo động lực để nhà giáo gắn bó, cống hiến cho sự nghiệp trồng người
Theo Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn, trên cơ sở Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và chương trình hành động của Chính phủ, ngành giáo dục xác định một số trọng tâm lớn cần tập trung triển khai, trong đó có phát triển đội ngũ nhà giáo gắn với đổi mới chương trình và phương thức tổ chức giáo dục. “Trong bối cảnh mới, chương trình đào tạo cần vừa bảo đảm nền tảng cơ bản, vừa thích ứng với thay đổi của xã hội và tận dụng hiệu quả công nghệ mới. Muốn vậy, đội ngũ giáo viên phải được nâng cao năng lực xây dựng chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, lấy người học làm trung tâm”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Đột phá giáo dục phải bắt đầu từ việc chăm lo và phát triển đội ngũ nhà giáo. Một trong những nội dung được đánh giá là “đột phá” của Nghị quyết 71-NQ/TW là giải pháp “có chính sách ưu đãi đặc thù, vượt trội cho đội ngũ nhà giáo”. Đây được xem là bước điều chỉnh mạnh mẽ, trực diện vào thu nhập - một “điểm nghẽn” đã khiến nhiều giáo viên giỏi phải thôi gắn bó dài lâu với nghề.
Ngoài chế độ tiền lương, phụ cấp, nhà giáo còn được hưởng chính sách hỗ trợ, thu hút, trọng dụng, bao gồm: chế độ trợ cấp theo tính chất công việc, theo vùng; chế độ hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng; chế độ hỗ trợ chăm sóc sức khỏe định kỳ, chăm sóc sức khỏe nghề nghiệp; được bố trí nhà ở công vụ hoặc chỗ ở tập thể hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà khi công tác ở vùng đặc biệt khó khăn. Theo đó, phụ cấp ưu đãi nghề đối với giáo viên mầm non và phổ thông được nâng lên tối thiểu 70%, nhân viên giáo dục tối thiểu 30% và 100% đối với giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, có chính sách thu hút, trọng dụng đối với người có trình độ cao, có tài năng, có năng khiếu đặc biệt, có kỹ năng nghề cao; nhà giáo đến làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn; nhà giáo trong một số lĩnh vực trọng yếu, thiết yếu. Các chế độ, chính sách này đã được cụ thể hóa tại các văn bản hướng dẫn triển khai thi hành Luật Nhà giáo, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Các chính sách nêu trên cùng với các quy định về chuẩn nghề nghiệp, bổ nhiệm chức danh nhà giáo, tuyển dụng, sử dụng, tôn vinh, khen thưởng nhà giáo sẽ là những giải pháp tổng thể giúp nhà giáo an tâm công tác, tập trung cho hoạt động nghề nghiệp, tạo động lực để nhà giáo nâng cao năng lực, phát triển nghề nghiệp liên tục.
Nghị quyết 71-NQ/TW đã vạch ra lộ trình chiến lược cho giáo dục Việt Nam với những mục tiêu cụ thể. Đến năm 2030, nước ta phấn đấu đạt trình độ giáo dục tiên tiến trong khu vực: ít nhất 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia; 85% người trong độ tuổi hoàn thành trung học phổ thông; 100% cơ sở giáo dục đại học và 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia. Tầm nhìn đến năm 2035, hệ thống giáo dục hoàn thành phổ cập trung học phổ thông; và đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu nằm trong nhóm 20 quốc gia có nền giáo dục hàng đầu thế giới, với ít nhất 5 trường đại học thuộc top 100 quốc tế ở một số lĩnh vực.
Để hiện thực hóa những mục tiêu đề ra tại Nghị quyết 71-NQ/TW, yêu cầu về một đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, mạnh về chất lượng là vô cùng cần thiết. Bởi lẽ, mọi phương án đổi mới, nỗ lực chuyển đổi số hay đầu tư cho cơ sở hạ tầng sẽ khó có thể phát huy tối đa giá trị nếu thiếu đi những người thầy giỏi chuyên môn, vững nghiệp vụ và được tạo điều kiện để an tâm cống hiến cho sự nghiệp trồng người.
