Xu hướng chọn nghề của giới trẻ: Từ 'ngành hot' sang 'nghề hợp mình'
Trong bối cảnh thị trường lao động biến động, nhiều học sinh Việt Nam đang dần từ bỏ việc chạy theo những ngành được coi là 'hot' để lựa chọn nghề nghiệp phù hợp hơn với bản thân. Câu chuyện của Lê Thị Ngọc Trân, học sinh Trường THPT Vạn Tường (Quảng Ngãi), là một ví dụ điển hình. Từng phân vân giữa công nghệ thông tin và giáo dục đặc biệt, Trân đã kiên định với lựa chọn sau khi trải nghiệm tại các trung tâm hỗ trợ trẻ tự kỷ. 'Em nhận ra mình có sự kết nối với công việc này và muốn theo đuổi lâu dài', Trân chia sẻ, bất chấp sự phản đối ban đầu từ gia đình vì lo ngại cơ hội việc làm.
Những câu chuyện thực tế về lựa chọn nghề nghiệp
Nguyễn Văn Thế, sinh viên ngành kỹ thuật cơ khí tại Trường ĐH Thủy lợi, cũng từng được định hướng theo lĩnh vực kinh tế. Tuy nhiên, đam mê lắp ráp và sửa chữa máy móc từ nhỏ đã thúc đẩy Thế chọn một ngành không được xem là 'thời thượng'. 'Chọn đúng lĩnh vực mình thích giúp em có động lực mỗi ngày', Thế nói, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham gia thực tập sớm để kiểm chứng sự phù hợp.
Vũ Thị Thanh Bình, học sinh lớp 12 Trường THPT Tam Phú (TP.HCM), ban đầu dự định học kinh tế quốc tế theo định hướng gia đình. Nhưng khi nhận ra niềm yêu thích với công việc hỗ trợ phục hồi vận động, Bình đã quyết định chuyển hướng sang ngành vật lý trị liệu. Đây là minh chứng cho thấy người trẻ ngày càng chú trọng đến sự phù hợp cá nhân thay vì các tiêu chí truyền thống.
Sự hỗ trợ từ công nghệ và phụ huynh
Việc tiếp cận thông tin nghề nghiệp đa dạng qua các nền tảng như YouTube, TikTok, podcast và cộng đồng định hướng đã giúp học sinh có cái nhìn thực tế hơn. Vũ Thị Linh Ngân, học sinh Trường THPT Lê Lợi (Gia Lai), đã sớm định hướng ngành thiết kế thời trang từ lớp 9 nhờ theo dõi các chia sẻ trực tuyến. 'Em hiểu mình cần chuẩn bị gì, từ ngoại ngữ đến kỹ năng công nghệ và tư duy thương hiệu...', Ngân cho biết.
Phụ huynh cũng đang điều chỉnh tư duy để đồng hành cùng con. Bà Đỗ Thị Minh Trang, phụ huynh học sinh Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (TP.HCM), từng định hướng con theo ngành y vì tính ổn định, nhưng sau nhiều lần trao đổi, gia đình đã tôn trọng quyết định học thú y của con vì tình yêu động vật.
Phân tích từ chuyên gia và doanh nghiệp
Chuyên gia tâm lý Nguyễn Đỗ Thanh Tùng (Trung tâm tư vấn tâm lý SafeMind, TP.HCM) nhận định: 'Người trẻ hiện nay sống trong bối cảnh khác, chứng kiến sự biến động nhanh của thị trường lao động và sự xuất hiện của nhiều ngành nghề mới, nên có xu hướng linh hoạt hơn. Chọn nghề 'hợp mình' sẽ bền vững hơn chạy theo xu hướng.' Ông cũng chỉ ra rằng sự thay đổi này đang tác động đến phụ huynh, buộc họ phải điều chỉnh từ các tiêu chí ổn định, thu nhập sang hỗ trợ lựa chọn cá nhân.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Văn Phát, Giám đốc Công ty may An Phát (TP.HCM), nhìn nhận tích cực về xu hướng này. Ông đề xuất cần đổi mới hoạt động hướng nghiệp trong trường học, bắt đầu từ cấp THCS, với trọng tâm giúp học sinh hiểu bản thân để có lựa chọn phù hợp.
Lời khuyên từ các chuyên gia giáo dục
Giáo sư Nguyễn Nguyễn Trúc Đào (Khoa Toán và thống kê, ĐH San Diego State, Mỹ) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ bản thân và xu hướng nghề nghiệp. 'Định hướng nghề nghiệp không phải chọn đại một ngành, mà là quá trình tìm hiểu, trải nghiệm và suy nghĩ nghiêm túc', giáo sư chia sẻ.
Tiến sĩ AI Nguyễn Gia Hy, giảng viên tại ĐH Swinburne (Úc), chỉ ra 3 sai lầm phổ biến khi chọn ngành:
- Chạy theo 'ngành hot' mà không hiểu rõ sự phù hợp.
- Thiếu hiểu biết về bản thân, dẫn đến lựa chọn vội vàng.
- Phụ thuộc quá nhiều vào định hướng của người khác.
Để tránh những sai lầm này, tiến sĩ Hy khuyến nghị học sinh cần chủ động hiểu bản thân, cập nhật xu hướng xã hội và suy nghĩ dài hạn.
Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Phương Thảo (ĐH Wisconsin-Madison, Mỹ) đưa ra khung 4 yếu tố khi chọn ngành:
- Thứ bạn thích.
- Thứ bạn giỏi.
- Thứ thế giới cần.
- Thứ có thể mang lại thu nhập.
Sự giao thoa của các yếu tố này được xem là nền tảng cho lựa chọn nghề nghiệp phù hợp và bền vững. Xu hướng này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong tư duy của giới trẻ mà còn mở ra cơ hội cho sự đa dạng nghề nghiệp trong xã hội hiện đại.
