Phó cục trưởng Cục Quản lý Chất lượng (Bộ GD&ĐT) Nguyễn Ngọc Hà, người được Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng ủy quyền trả lời báo chí, đã có những giải trình chi tiết về đề thi tốt nghiệp THPT 2026 gây xôn xao dư luận, đặc biệt là ngữ liệu môn Ngữ văn và độ khó của đề tiếng Anh.
Ngữ liệu mới – đổi mới hay rủi ro?
Trước những ý kiến cho rằng ngữ liệu đề thi Ngữ văn chưa khẳng định được độ tin cậy, ông Nguyễn Ngọc Hà cho biết, theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, điểm mới quan trọng là không sử dụng lại ngữ liệu học sinh đã học trong sách giáo khoa, ưu tiên ngữ liệu mới nhằm tránh học theo khuôn mẫu và đánh giá đúng năng lực đọc hiểu, cảm thụ, lập luận, phân tích của học sinh.
“Nếu tiếp tục sử dụng những tác phẩm quen thuộc trong sách giáo khoa, học sinh chỉ cần học thuộc bài mẫu là có thể làm bài. Khi đó, kỳ thi rất khó đánh giá được năng lực thực chất”, ông Hà nói. Tinh thần của chương trình mới là đặt học sinh vào những bối cảnh mới để vận dụng kiến thức và kỹ năng, không kiểm tra khả năng ghi nhớ.
Quy trình thẩm định ngữ liệu trong điều kiện cách ly
Liên quan đến việc ngữ liệu câu 1 đề Ngữ văn bị cho là chưa chính xác, tác giả có quan điểm nhạy cảm, ông Hà giải thích: Hội đồng ra đề làm việc trong điều kiện cách ly tuyệt đối, không có internet, không thể kiểm chứng thông tin từ bên ngoài. Việc thẩm định dựa trên thông tin có sẵn: xem xét tác giả, nhà xuất bản, đọc toàn bộ cuốn sách để đảm bảo không có nội dung nhạy cảm về chính trị, tư tưởng.
“Có thể nói, trong điều kiện làm việc hiện nay, chúng tôi chỉ có thể thực hiện quy trình thẩm định đến mức đó”, ông thừa nhận. Sau khi đề thi được công bố, nhiều thông tin mới xuất hiện trên mạng xã hội, Hội đồng ra đề sẽ nghiêm túc tiếp thu để rút kinh nghiệm. Ông cũng cho biết đã có giải trình với cấp trên về những vấn đề liên quan.
Từ “phát minh” trong ngữ liệu và cách hiểu mở
Về cách dùng từ “phát minh” trong ngữ liệu gây tranh luận (thực tế là sáng chế hoặc chế tạo), ông Hà khẳng định Hội đồng ra đề không cố tình định hướng thí sinh. Nhóm chuyên môn đã cân nhắc và chỉnh sửa nhiều lần. Sau kỳ thi, họ đối chiếu với nhiều từ điển tiếng Việt có giá trị học thuật và thấy cách hiểu đó có cơ sở. “Ngôn ngữ luôn phát triển, chúng tôi sẵn sàng tiếp thu thêm ý kiến học thuật”, ông nói. Đáp án được xây dựng theo hướng mở, chấp nhận những cách diễn đạt hợp lý, có lập luận.
Đề tiếng Anh khó: Phù hợp mục tiêu hay cần điều chỉnh?
Trước phản ánh của nhiều giáo viên bản ngữ và chuyên gia dịch thuật cho rằng đề tiếng Anh quá khó, ông Hà cho rằng cần hiểu rõ mục tiêu: đề thi tốt nghiệp THPT chủ yếu kiểm tra kỹ năng đọc hiểu và sử dụng ngôn ngữ trong khuôn khổ chương trình phổ thông, không phải bài kiểm tra giao tiếp toàn diện. “Việc một người bản ngữ hay chuyên gia có nhận xét thế nào cũng chỉ là góc nhìn tham khảo”, ông nhấn mạnh.
Về việc đề tiếng Anh năm nay tiếp tục được cho là khó, ông Hà thừa nhận ban ra đề đã có điều chỉnh kỹ thuật so với năm ngoái, nhưng không hạ thấp yêu cầu. Bộ sẽ phân tích phổ điểm, đối chiếu với kết quả thử nghiệm và ý kiến xã hội để có căn cứ điều chỉnh nếu cần. “Tinh thần của chúng tôi là không bảo thủ”, ông khẳng định.
Lắng nghe và hoàn thiện
Ông Nguyễn Ngọc Hà cho biết, sau kỳ thi, Bộ GD&ĐT đã theo dõi sát các ý kiến từ giáo viên, chuyên gia, học sinh và báo chí. “Không có chuyện cho rằng đề thi đã ban hành thì không cần tiếp thu góp ý”, ông nói. Bộ đang nghiên cứu xây dựng hệ thống dữ liệu chuẩn để phục vụ lựa chọn ngữ liệu cho các môn khoa học xã hội, giảm rủi ro trong tương lai, nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc bảo mật tuyệt đối của kỳ thi quốc gia.
