Theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2025 có tổng cộng 681.688 thí sinh trúng tuyển nhập học. Trong đó, 12 nhóm ngành đào tạo có quy mô tuyển sinh dưới 10.000 sinh viên mỗi nhóm. Cụ thể, nhóm dịch vụ xã hội chỉ có 3.179 thí sinh nhập học, chiếm gần 0,5% tổng số. Nhóm ngành thú y có 3.522 tân sinh viên (0,5%), toán và thống kê 4.189 (0,6%), khoa học sự sống 4.828 (0,7%), nông lâm nghiệp và thủy sản 5.579 (0,8%), môi trường và bảo vệ môi trường 6.552 (0,9%).
Quy mô đào tạo nhỏ giọt tại nhiều trường
Thông tin công khai từ các trường đại học cho thấy quy mô đào tạo của các nhóm ngành này rất thấp. Tại Trường Đại học Nông lâm TP.HCM, ngành khoa học môi trường chỉ có khoảng hơn 100 sinh viên (bốn khóa), ngành phát triển nông thôn có năm chỉ 27 sinh viên, lâm học 89, lâm học đô thị 33, quản lý tài nguyên rừng 35.
Tại Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), nhóm ngành môi trường và bảo vệ môi trường (gồm khoa học môi trường, quản lý tài nguyên và môi trường) chỉ có 207 sinh viên, với số thí sinh nhập học năm 2025 là 93.
Ngành quản lý tài nguyên và môi trường biển đảo của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM có bốn khóa chỉ với 15 sinh viên, năm 2025 tuyển mới 8. Ngành quản lý tổng hợp tài nguyên nước có 45 sinh viên, tuyển mới 13; ngành công nghệ vật liệu (tuyển sinh từ năm 2024) có 6 sinh viên, tuyển mới 5; ngành địa chất học quy mô 31 sinh viên, tuyển mới 8; ngành biến đổi khí hậu và phát triển bền vững quy mô 9 sinh viên, tuyển mới 2; ngành thủy văn học có 14 sinh viên, tuyển mới 4.
Các ngành công nghệ rau quả và cảnh quan, khoa học đất, quản lý thủy sản, công nghệ sau thu hoạch của Đại học Cần Thơ cũng có tỷ lệ nhập học năm 2025 rất thấp, lần lượt là 14%, 23%, 30% và 46% so với chỉ tiêu.
Một số nhóm ngành của Trường Đại học Nha Trang cũng tuyển thấp hơn nhiều so với các nhóm ngành khác. Khoa học sự sống năm học 2024-2025 tuyển mới được 63 sinh viên, tổng quy mô 120; nhóm dịch vụ vận tải tuyển mới 129; nông lâm nghiệp và thủy sản tuyển mới 154. Nhóm ngành khoa học sự sống của Trường Đại học Thủy lợi tuyển mới được 70 sinh viên, nhóm khoa học tự nhiên tuyển mới 101, thấp hơn nhiều so với các nhóm kinh tế, công nghệ - kỹ thuật.
Khoảng trống nhân lực trong các lĩnh vực then chốt
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Văn Phương, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Nha Trang, nhận định trong những năm gần đây, một số ngành tại trường tuyển sinh chưa thuận lợi, tỷ lệ nhập học thấp như nuôi trồng thủy sản, chế biến thủy sản, khoa học thủy sản, nhóm khoa học sự sống (công nghệ sinh học, công nghệ thực phẩm, kỹ thuật hóa học) và một số ngành kỹ thuật biển.
Theo ông, nếu xu hướng này kéo dài, không chỉ ảnh hưởng đến việc duy trì ngành đào tạo mà còn tạo ra khoảng trống nhân lực trong các lĩnh vực then chốt của kinh tế biển. Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý chọn ngành của thí sinh, thường ưu tiên các ngành “thời thượng” như kinh tế, công nghệ thông tin. Trong khi đó, kinh tế biển đang là trụ cột chiến lược của Việt Nam, kéo theo nhu cầu lớn về nhân lực chất lượng cao trong thủy sản, công nghệ chế biến, kỹ thuật biển, năng lượng và công trình ngoài khơi.
Thạc sĩ Nguyễn Hứa Duy Khang, Phó phòng Đào tạo Đại học Cần Thơ, cho rằng nhóm ngành nông nghiệp ít thu hút thí sinh do phụ huynh, học sinh thấy sản phẩm nông nghiệp có giá trị thấp, không bền vững và mất nhiều công sức. Thí sinh còn ngại công việc nặng nhọc vì chưa tìm hiểu kỹ về việc làm và nhu cầu tuyển dụng tại Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.
Tình trạng tuyển sinh không đạt như mong đợi sẽ dẫn đến khó duy trì ngành đào tạo, và nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội liên quan đến nông nghiệp của Đồng bằng sông Cửu Long có thể thiếu hụt trong vài năm tới, đặc biệt khi đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao và thông minh trong sản xuất nông nghiệp.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Dũng, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Cửu Long, cũng bày tỏ lo ngại việc thí sinh chạy theo các ngành “xu hướng” dễ dẫn đến mất cân đối cung - cầu lao động, khiến một số ngành dư thừa nhân lực, trong khi nhiều ngành khác thiếu hụt.
Ông khuyên các em nên chuyển từ tư duy “chọn ngành theo xu hướng” sang chọn ngành phù hợp với bản thân và nhu cầu dài hạn của xã hội. Thay vì chỉ xem ngành nào đang “hot”, hãy tìm hiểu năng lực, sở thích và cơ hội việc làm thực tế. Đồng thời, chú ý đến những ngành có nhu cầu cao nhưng ít người học, vì đây thường là cơ hội tốt. Quan trọng hơn, cần tập trung phát triển kỹ năng và năng lực cá nhân, vì đó mới là yếu tố quyết định khả năng thích nghi và thành công lâu dài.
Thay đổi trong đào tạo để tăng sức hút
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Đức, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Huế), cho biết nhóm ngành nông lâm nghiệp và thủy sản có nhu cầu nhân lực rất lớn, cần hàng trăm nghìn cán bộ, nhân viên làm dịch vụ kỹ thuật, sản xuất và kinh doanh vật tư nông nghiệp. Tuy nhiên, cả nước chỉ có 54 cơ sở đào tạo cao đẳng, đại học, sau đại học về lĩnh vực này, với khoảng 8.000 kỹ sư, cử nhân tốt nghiệp mỗi năm, chưa đủ để phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Để thu hút thí sinh, các trường đại học cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hiện đại, hội nhập, hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp, cập nhật các xu hướng công nghệ số. Cần đầu tư nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cốt lõi như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, robot, công nghệ gene, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, blockchain, nông nghiệp chính xác, công nghệ vi sinh, chế phẩm sinh học, internet vạn vật.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh định hướng nghề nghiệp đối với khối ngành nông lâm ngư nghiệp để thí sinh, phụ huynh và xã hội thấy được cơ hội việc làm rộng mở.
Thạc sĩ Nguyễn Hứa Duy Khang cho biết Đại học Cần Thơ chú trọng cập nhật chương trình đào tạo các ngành này theo hướng áp dụng công nghệ cao nhằm cung cấp nhân lực cho nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp thông minh, nhưng kết quả vẫn chưa đạt mong đợi.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Dũng cho hay Trường Đại học Cửu Long sẽ triển khai nhiều giải pháp để tăng sức hút, bao gồm cập nhật chương trình đào tạo theo hướng thực tiễn, bám sát nhu cầu doanh nghiệp và xu hướng công nghệ mới; tăng cường liên kết với doanh nghiệp để sinh viên có cơ hội thực tập, trải nghiệm thực tế; cải thiện cơ sở vật chất, môi trường học tập và tăng cường hoạt động kỹ năng.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Văn Phương thông tin Trường Đại học Nha Trang sẽ đánh giá, rà soát và cập nhật chương trình đào tạo theo hướng tinh gọn, hiện đại, hợp tác với doanh nghiệp. Từ năm 2022, trường thực hiện chương trình đặt hàng từ doanh nghiệp cho các ngành chế biến thủy sản, nuôi trồng thủy sản, cơ khí thủy sản thông minh, công nghệ sinh học. Sinh viên được tài trợ 100% chi phí đào tạo, ký túc xá trong toàn khóa học, và 100% sinh viên tốt nghiệp được bố trí việc làm.
