Một cuộc điều tra mới đây của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) đã phanh phui thực trạng nhiều công ty tư vấn chọn trường đại học sử dụng các chuyên gia chưa đầy hai tháng kinh nghiệm, chứng chỉ được Photoshop và chatbot AI để tư vấn cho phụ huynh, với mức phí dịch vụ lên tới hơn 10.000 nhân dân tệ (gần 40 triệu đồng). Báo cáo được công bố đúng thời điểm điểm thi gaokao được công bố tại hầu hết các địa phương trong khoảng từ 23 đến 26/6 năm nay.
Hệ thống tuyển sinh đại học Trung Quốc và áp lực 'trượt xuống nguyện vọng'
Khác với quy trình tuyển sinh đại học ở nhiều quốc gia phương Tây, hệ thống tuyển sinh của Trung Quốc vận hành theo nguyên tắc 'ưu tiên điểm số'. Điểm thi và thứ hạng của thí sinh từ kỳ thi gaokao diễn ra vào đầu tháng 6 được công bố khoảng hai tuần sau đó. Chỉ vài ngày tiếp theo, thí sinh phải hoàn tất việc đăng ký nguyện vọng, xếp nhiều trường đại học theo thứ tự ưu tiên. Hệ thống xét tuyển bằng máy tính sẽ tự động phân bổ thí sinh vào trường đầu tiên chấp nhận mức điểm của họ.
Áp lực đè nặng lên học sinh và gia đình phần lớn xuất phát từ hiện tượng 'huadang' (trượt xuống nguyện vọng) – tình trạng thí sinh không đủ điểm vào trường mục tiêu do đánh giá quá cao khả năng, buộc phải nhập học tại trường có thứ hạng thấp hơn. Nỗi lo này tạo ra nhu cầu lớn đối với các dịch vụ tư vấn chọn trường, vốn quảng bá rằng họ có thể giúp học sinh tăng cơ hội đỗ vào trường mong muốn.
Chuyên gia giả, chứng chỉ Photoshop và AI chatbot
Cuộc điều tra của CCTV cho thấy nhiều đơn vị tư vấn thổi phồng kinh nghiệm của đội ngũ nhân viên để thu mức phí cao hơn. Mức giá dịch vụ thường được chia theo 'thâm niên' mà các tư vấn viên tự nhận, dao động từ 4.000 nhân dân tệ (15 triệu đồng) đến hơn 10.000 nhân dân tệ (gần 40 triệu đồng). Tuy nhiên, thực tế nhiều 'chuyên gia tư vấn' chỉ là nhân viên bán hàng mới vào nghề, có chưa đầy hai tháng kinh nghiệm. Trong quá trình đào tạo, nhân viên còn được hướng dẫn xây dựng lý lịch giả, tự nhận là chuyên gia giáo dục.
'Họ bảo tôi nói rằng mình đã có 10 năm kinh nghiệm. Họ nói hầu như chẳng ai đi kiểm chứng cả, thậm chí còn chỉ tôi cách dùng Photoshop để tạo một chứng chỉ chuyên gia tư vấn cao cấp,' một người trong ngành họ Vương tiết lộ. Sau đó, các tư vấn viên tổ chức những buổi livestream để thu hút phụ huynh. Một số người còn sử dụng các chatbot AI miễn phí để đưa ra những lời khuyên mang danh nghĩa 'chuyên gia'. Theo điều tra, có tư vấn viên đã lúng túng ngay trong buổi phát trực tiếp khi không biết cách sử dụng công cụ tìm kiếm AI để trả lời câu hỏi của phụ huynh.
Chiêu trò tiếp thị 'săn mồi' và tâm lý hoảng loạn
Các công ty tư vấn còn thâm nhập vào các nhóm phụ huynh trên ứng dụng WeChat, cài nhân viên đóng giả làm cha mẹ học sinh để liên tục khen ngợi dịch vụ và đặt sẵn câu hỏi theo kịch bản, nhằm tạo cảm giác doanh nghiệp được nhiều người tin tưởng. Bên cạnh đó, tư vấn viên liên tục nhấn mạnh thời hạn đăng ký nguyện vọng gấp gáp, phóng đại nguy cơ 'trượt xuống nguyện vọng' để gây tâm lý lo lắng, khiến phụ huynh nhanh chóng ký hợp đồng và chi trả mức phí cao.
Bà Zhang, mẹ của một học sinh vừa tham dự kỳ thi gaokao tại Thượng Hải, chia sẻ với Sixth Tone rằng các gia đình đang chịu áp lực rất lớn, một phần do không thể chắc chắn về kết quả trúng tuyển. 'Nếu đơn vị cung cấp dịch vụ thực sự có dữ liệu phân tích đáng tin cậy và đưa ra những lời khuyên phù hợp với từng học sinh... thì việc bỏ tiền ra để đổi lấy sự yên tâm cũng là điều hợp lý,' bà Zhang nói. Tuy nhiên, bà cho biết một số công ty cố tình thổi phồng khả năng trúng tuyển của học sinh ngay từ buổi tư vấn đầu tiên, thậm chí trước khi điểm thi gaokao được công bố. 'Khi điểm số thực tế được công bố và phụ huynh nhận ra khoảng cách giữa kỳ vọng với hiện thực, các công ty lại bóng gió rằng họ có những chiêu đặc biệt giúp học sinh được nhận vào các trường đại học danh tiếng,' bà Zhang cho biết.
Giải pháp và chế tài pháp lý
Một giáo viên trung học tại Thượng Hải họ Xu nói với Sixth Tone rằng áp lực khổng lồ của kỳ thi gaokao càng khiến phụ huynh lo sợ nguy cơ 'trượt xuống nguyện vọng', và các quảng cáo của các đơn vị tư vấn đã khai thác triệt để tâm lý này. 'Các nhà giáo dục cảm thấy rất bất lực,' ông Xu nói, đồng thời đề xuất các trường đại học nên tổ chức nhiều buổi tư vấn tuyển sinh trực tuyến hơn để mở rộng khả năng tiếp cận và cung cấp thông tin chính xác cho các gia đình.
Theo luật sư Tăng Vũ (Zeng Yu) tại tỉnh Tứ Xuyên, những tư vấn viên không có chứng chỉ hành nghề nhưng vẫn quảng cáo sai sự thật về dịch vụ có thể phải đối mặt với các chế tài pháp lý. Chẳng hạn, các quảng cáo cam kết 'đảm bảo trúng tuyển' có thể bị xem là hành vi lừa dối người tiêu dùng. Luật sư Tăng cũng kêu gọi cơ quan chức năng tăng cường quản lý và siết chặt hoạt động của ngành dịch vụ tư vấn tuyển sinh.
