Dự kiến khoảng 100.000 thí sinh sẽ tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính vào năm 2026, trước khi triển khai chính thức từ năm 2027. Tuy nhiên, với quy mô hơn một triệu thí sinh, bài toán về hạ tầng, kỹ thuật và đảm bảo công bằng vẫn là những thách thức lớn.
Lộ trình thử nghiệm và những băn khoăn
Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết khoảng 100.000 thí sinh sẽ tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính vào tháng 4 và tháng 5 năm 2026. Nếu đúng kế hoạch, từ tháng 6 năm 2027, kỳ thi sẽ được tổ chức trên máy tính tại các điểm đủ điều kiện, đồng thời vẫn duy trì thi trên giấy tại những nơi chưa đáp ứng hạ tầng.
Theo lộ trình, trong tháng 9, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ thành lập Ban chỉ đạo và Ban soạn thảo để xây dựng đề án tổ chức kỳ thi trên máy tính, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Sau đợt thử nghiệm, Bộ sẽ trình đề án chính thức vào tháng 7 năm 2026. Cuối năm 2026, các quy trình và quy định liên quan sẽ được ban hành. Năm 2027 tiếp tục thử nghiệm diện rộng trước khi triển khai chính thức.
Chủ trương này nằm trong định hướng của Chính phủ về đổi mới các kỳ thi theo hướng ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, việc tổ chức thi cho hơn một triệu thí sinh trên cả nước, bao gồm cả vùng thuận lợi, miền núi, biên giới và hải đảo, là thách thức hoàn toàn khác so với các kỳ thi quy mô nhỏ. Nhiều chuyên gia cho rằng cần có lộ trình phù hợp: triển khai trước tại các đô thị và khu vực có hạ tầng tốt, sau đó mở rộng dần.
Một vấn đề khác là mô hình tổ chức thi. Có ý kiến đề xuất tổ chức tại các trường trung học phổ thông, nhưng cũng nhiều quan điểm cho rằng nên xây dựng các trung tâm khảo thí độc lập để đảm bảo tính chuyên nghiệp và khách quan. Việc thi trên máy sẽ cho phép tổ chức nhiều đợt thi trong năm, giảm áp lực dồn vào một kỳ thi duy nhất, nhưng cũng vì thế mà không thể giao hoàn toàn cho các trường phổ thông đảm nhiệm.
Góc nhìn chuyên gia và phụ huynh
Ông Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Trường Đại học FPT, nhận định thi trên máy là xu thế tất yếu và hoàn toàn khả thi với hạ tầng công nghệ hiện nay. Tuy nhiên, theo ông, yếu tố quyết định không nằm ở thiết bị mà ở cách ra đề và phương thức đánh giá. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng tham gia sâu vào học tập, việc ngăn chặn hoàn toàn người học sử dụng công cụ hỗ trợ là không thực tế. Vì vậy, cần đổi mới kiểm tra theo hướng đánh giá năng lực thực chất, có thể cho phép tham khảo tài liệu nhưng vẫn phân hóa được thí sinh.
Chị Nguyễn Hồng Anh, có con học lớp 12 tại Ninh Bình, bày tỏ lo ngại: kỳ thi quy mô hơn một triệu thí sinh nhưng hạ tầng chưa đồng đều, nhiều trường máy tính đã cũ, dễ xảy ra lỗi kỹ thuật. Không ít học sinh chưa có điều kiện tiếp cận và luyện tập trên máy, đặc biệt ở vùng khó khăn, nên nếu triển khai vội vàng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và sự công bằng của thí sinh. Sự chênh lệch về cấu hình máy, đường truyền và điều kiện vận hành giữa các trường cũng có thể dẫn đến thiếu công bằng.
Hạ tầng, kỹ thuật và khoảng cách vùng miền – những điểm nghẽn
Thực tế tại các nhà trường cho thấy khó khăn lớn nhất khi triển khai thi trên máy tính vẫn là cơ sở vật chất. Thầy Đoàn Thái Sơn, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hồng Bàng, Hải Phòng, cho biết nhà trường hiện chỉ có hai phòng máy với khoảng 50 máy tính, chưa đủ để tổ chức thi cho số lượng lớn học sinh. Dù đã bước đầu ứng dụng các nền tảng số trong dạy học, giúp học sinh làm quen với môi trường trực tuyến, theo thầy Sơn, việc triển khai thi trên máy vẫn phụ thuộc nhiều vào đầu tư hạ tầng từ các cấp quản lý.
Phó hiệu trưởng một trường trung học phổ thông tại phường Hai Bà Trưng, Hà Nội, băn khoăn hiện nhà trường có hai phòng máy với 48 máy tính kết nối Internet, đủ phục vụ thi thử. Tuy nhiên, với quy mô 15 lớp khối 12, nếu triển khai chính thức, việc chia ca là điều khó tránh. Điều khiến nhà trường lo ngại là tính ổn định của hệ thống. Những rủi ro như nghẽn mạng, lỗi phần mềm, máy tính treo hoặc hỏng đột xuất có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi thí sinh, đặc biệt trong quá trình nộp bài. Ngoài ra, nhiều thiết bị đã được sử dụng lâu năm, cần bảo trì thường xuyên, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sự cố.
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Đình Hải, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị, cho biết sở đang tiến hành rà soát toàn diện hệ thống máy tính và hạ tầng công nghệ thông tin tại các cơ sở giáo dục. Dù một số trường đã bước đầu tiếp cận các nền tảng thi trực tuyến, điều kiện hạ tầng vẫn còn hạn chế, nên chưa thể triển khai thi trên máy tính trong thời gian ngắn. Trước mắt, địa phương tập trung chuẩn bị về kỹ thuật và từng bước nâng cấp hệ thống.
Một số chuyên gia cảnh báo không chỉ cơ sở vật chất, khoảng cách số giữa các vùng miền cũng là vấn đề đáng lưu ý. Ở nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, điều kiện về thiết bị, Internet và nguồn điện vẫn còn hạn chế, đặt ra thách thức lớn nếu triển khai đồng loạt. Bên cạnh đó, việc học sinh làm quen với hình thức thi trên máy cũng cần thời gian. Trước tiên cần đưa các hình thức kiểm tra trên máy vào quá trình học tập thường xuyên, thay vì chỉ áp dụng ở kỳ thi cuối cùng.
Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam
Trên thế giới, thi trên máy tính đã được triển khai từ lâu. Tại Mỹ, kỳ thi SAT đã chuyển hoàn toàn sang hình thức kỹ thuật số từ năm 2023. Singapore tổ chức nhiều môn thi O-Level và A-Level trên máy có giám sát, trong khi Hàn Quốc đầu tư hệ thống trung tâm khảo thí đạt chuẩn quốc gia. Điểm chung của các quốc gia này là có lộ trình dài hạn, đầu tư bài bản hạ tầng, xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và đào tạo đội ngũ vận hành. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Việt Nam không thể sao chép nguyên mẫu, mà cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tiễn, đặc biệt là khoảng cách số giữa các địa phương.
Thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính là xu thế không thể đảo ngược trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục. Tuy nhiên, với một kỳ thi quốc gia quy mô hơn một triệu thí sinh, điều quan trọng không phải là triển khai nhanh, mà là triển khai chắc chắn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy thành công phụ thuộc vào sự chuẩn bị bài bản và lộ trình hợp lý. Với Việt Nam, mục tiêu cuối cùng không chỉ là đổi mới hình thức thi, mà còn là đảm bảo mọi học sinh ở bất kỳ vùng miền nào cũng đều có cơ hội tiếp cận kỳ thi trong điều kiện công bằng và an toàn.
