Cảng Cửa Việt, với diện tích hơn 8,2 ha, là trung tâm khai thác thủy sản, hậu cần nghề cá và vận tải hàng hóa của tỉnh Quảng Trị. Khu vực này có bốn bến cảng và một khu chuyển tải, có thể tiếp nhận tàu hàng tổng hợp từ 2.000 đến 3.000 tấn. Trước đây, Cửa Việt là điểm ra vào của hàng trăm tàu thuyền mỗi ngày. Tuy nhiên, thời gian gần đây, sự thay đổi dòng chảy và bồi lấp tự nhiên đã làm thu hẹp luồng lạch, gây khó khăn cho việc điều hướng và trở thành "cái bẫy" đối với tàu trọng tải lớn.
Ngư dân và doanh nghiệp gặp khó
Ngư dân Bùi Đình Chiến, xã Cửa Việt, sở hữu đội tàu ba chiếc với công suất hơn 800 CV/chiếc, cho biết: "Khu vực bồi lấp kéo dài gần 1 km, rộng tới 250 m. Tàu vỏ thép công suất lớn của chúng tôi ra vào cảng rất khó khăn và nguy hiểm. Nhiều khi phải neo tàu ba đến bốn ngày chờ thủy triều lên mới ra khơi được. Ngư dân ở đây đã chứng kiến nhiều vụ tàu mắc cạn, thậm chí chìm tàu do sóng lớn, gây thiệt hại lớn về tài sản. Bà con mong cơ quan chức năng sớm nạo vét để tàu thuyền ra vào thuận lợi, yên tâm bám biển".
Tình trạng bồi lấp cửa biển ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp và sinh kế ngư dân. Đại diện Công ty TNHH Thanh Thành Đạt, đơn vị kinh doanh dịch vụ kho bãi, hàng hóa, xuất nhập khẩu tại cảng Cửa Việt, cho biết các tàu 1.600 tấn hiện chỉ có thể chở khoảng 1.000-1.200 tấn để tránh mắc cạn. Việc hụt hàng trăm tấn mỗi chuyến, cùng với chi phí nhiên liệu, neo đậu và bảo quản tăng cao, đã gây thiệt hại kinh tế đáng kể.
Ảnh hưởng đến an ninh hàng hải
Theo Thiếu tá Võ Như Sa, Phó Đồn trưởng nghiệp vụ Đồn Biên phòng Cửa khẩu cảng Cửa Việt, đây là địa bàn chiến lược, nơi các lực lượng Biên phòng, Kiểm ngư, Cảnh sát biển thường xuyên làm nhiệm vụ tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) và phòng chống tội phạm trên biển. Tuy nhiên, thủy triều xuống thấp kết hợp với luồng lạch bị bồi lấp đã ảnh hưởng đến khả năng cơ động và thực hiện nhiệm vụ của các lực lượng chức năng.
Từ tháng 10/2024, cảng biển Cửa Việt bắt đầu bị bồi lấp cục bộ. Đến nay, tình trạng ngày càng nghiêm trọng. Theo thông báo hàng hải mới nhất, độ sâu luồng hàng hải Cửa Việt tại điểm cạn nhất chỉ còn âm 2m (-2m), thấp hơn nhiều so với chuẩn thiết kế âm 5,6m (-5,6m). Điều này tiềm ẩn mất an toàn hàng hải, nguy cơ mắc cạn hoặc va chạm tăng cao, làm giảm sức hút của cảng đối với doanh nghiệp logistics và xuất nhập khẩu.
Giải pháp cấp thiết
Để khắc phục, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (Bộ Xây dựng) đã phê duyệt dự án nạo vét duy tu luồng hàng hải Cửa Việt với tổng vốn hơn 20,12 tỷ đồng theo kế hoạch năm 2025. Tuy nhiên, do vướng mắc trong đấu thầu và thời tiết cuối năm, dự án không hoàn thành đúng tiến độ. Cục đã xin điều chỉnh thời gian thi công, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.
Tuy nhiên, nạo vét chỉ là giải pháp trước mắt. Cửa biển Cửa Việt nằm ở khu vực giao thoa giữa dòng chảy sông và biển, thường xuyên chịu tác động của sóng, gió mùa và vận chuyển bùn cát tự nhiên. Sau mỗi đợt nạo vét, bồi lấp có thể tái diễn nếu không có giải pháp tổng thể. Các đơn vị quản lý hàng hải cho rằng cần nghiên cứu quy luật thủy văn, dòng chảy và dịch chuyển bùn cát để xây dựng giải pháp lâu dài, hạn chế tái bồi lấp.
Bên cạnh dự án nạo vét, nhiều ý kiến đề xuất xây dựng cơ chế giám sát thường xuyên diễn biến luồng hàng hải, ứng dụng công nghệ khảo sát đáy luồng, cập nhật độ sâu định kỳ và cảnh báo sớm khu vực bồi lấp. Cùng với đó, cần nghiên cứu các giải pháp công trình ổn định luồng hàng hải, hạn chế cát bồi lắng. Kết hợp giải pháp kỹ thuật và quản lý vận hành sẽ giúp giảm chi phí nạo vét lặp lại, nâng cao hiệu quả đầu tư và bảo đảm khai thác ổn định lâu dài.
Cảng Cửa Việt không chỉ phục vụ khai thác hải sản mà còn là cửa ngõ giao thương đường biển của Quảng Trị, kết nối vận tải hàng hóa giữa ven biển với các khu công nghiệp, khu kinh tế và mạng lưới logistics miền Trung. Vì vậy, bảo đảm năng lực khai thác luồng hàng hải Cửa Việt là yêu cầu cấp bách, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển của địa phương.
