Mới đây, thông tin Nhật Bản chuẩn bị xây dựng 22.000 căn nhà giá rẻ tại Việt Nam với mức giá chỉ 1,2 tỷ đồng một căn đã thu hút sự chú ý của đông đảo người dân, đặc biệt là vấn đề làm thế nào để cân bằng được chi phí trong bối cảnh giá nguyên vật liệu và nhân công xây dựng toàn cầu biến động mạnh. Trên thực tế, Nhật Bản vẫn duy trì vị thế là quốc gia bậc thầy về tối ưu hóa trong lĩnh vực xây dựng. Không chỉ đơn thuần là xây dựng, các tập đoàn nước này đang tiến hành "sản xuất" nhà ở với độ chính xác và tiết kiệm đến từng centimet, biến những tiêu chuẩn khắt khe nhất thành một quy trình công nghiệp hóa hoàn chỉnh.
Triết lý loại bỏ mọi sự lãng phí
Nhắc đến xây dựng Nhật Bản, không thể không nhắc đến khái niệm "Prefabrication" (Xây dựng tiền chế). Theo số liệu từ Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản (MLIT), các loại nhà ở sản xuất công nghiệp, bao gồm nhà lắp ghép, chiếm khoảng 12-16% tổng số nhà ở mới tại Nhật Bản tùy từng năm, một trong những tỷ lệ cao nhất thế giới. Các tập đoàn như Sekisui House hay Daiwa House đã đưa 80% công đoạn vào trong nhà máy từ nhiều thập kỷ trước. Tại đây, các cấu kiện như tường, sàn, cột cho đến các module phòng tắm hoàn chỉnh được sản xuất trên dây chuyền tự động với độ chính xác tính bằng milimet. Khi vận chuyển ra công trường, công nhân chỉ việc thực hiện thao tác lắp ghép.
Theo các tổng hợp dữ liệu ngành, trong đó có Statista, việc chuyển dịch sản xuất sang nhà máy giúp giảm lãng phí vật liệu khoảng 10-20%, đồng thời rút ngắn thời gian thi công từ 20% đến 50% so với phương pháp xây dựng truyền thống. Trong kinh doanh bất động sản, thời gian chính là tiền bạc. Việc bàn giao sớm không chỉ giúp chủ đầu tư thu hồi vốn nhanh mà còn giảm thiểu tối đa chi phí lãi vay, một yếu tố then chốt để kéo giá thành căn hộ xuống mức hợp lý.
Ngoài ra, học tập từ hệ thống sản xuất huyền thoại của Toyota (TPS), ngành xây dựng Nhật Bản áp dụng triết lý "Lean Construction" (xây dựng tinh gọn). Điều này có nghĩa là mọi quy trình đều được lập kế hoạch chi tiết đến từng giờ, đảm bảo không có bất kỳ giây phút nào máy móc phải chờ nguyên liệu hay nhân công phải ngồi chơi vì thiếu bản vẽ.
Sức mạnh của chuỗi cung ứng đồng bộ
Sức mạnh của ngành xây dựng Nhật Bản không chỉ nằm ở công nghệ tại công trường mà còn ở sự đồng bộ của toàn bộ chuỗi cung ứng. Từ các nhà cung cấp thép, bê tông cho đến các đơn vị sản xuất chip cảm biến cho nhà thông minh, tất cả đều vận hành trong một hệ sinh thái khép kín và tiêu chuẩn hóa cao độ. Sự lãng phí về vật liệu được kiểm soát gần như tuyệt đối thông qua quản lý chuỗi cung ứng "Just in time". Theo tờ Nikkei Asia Review, việc áp dụng triết lý xây dựng tinh gọn có thể giúp các tập đoàn xây dựng Nhật Bản duy trì biên lợi nhuận ổn định ngay cả trong thời kỳ lạm phát giá hàng hóa, nhờ khả năng tiết giảm trung bình 5-10% tổng chi phí vận hành dự án. Trong một dự án quy mô hàng chục nghìn căn hộ, việc tiết kiệm 5% nguyên vật liệu nhờ quản lý tinh gọn có thể tạo ra khoản chênh lệch hàng trăm tỷ đồng. Đây chính là cơ sở để các doanh nghiệp xây dựng Nhật Bản giữ được mức giá hợp lý trong khi chất lượng vẫn đạt chuẩn quốc tế.
Vai trò của công nghệ BIM và robot
Một yếu tố nữa khiến ngành xây dựng Nhật Bản tiết kiệm được chi phí là Building Information Modeling (BIM). Khái niệm này không còn xa lạ trong ngành nhưng tại Nhật, nó đã được nâng tầm thành một tiêu chuẩn sống còn. Trước khi viên gạch đầu tiên được đặt xuống, toàn bộ dự án đã được "xây dựng" xong trên không gian 3D. Công nghệ này cho phép các kỹ sư nhìn thấy trước các xung đột kỹ thuật, ví dụ như đường ống nước đè lên dầm thép, để điều chỉnh ngay trên máy tính thay vì phải "đập đi xây lại" ngoài thực tế. Việc kiểm soát chi phí chính xác thông qua BIM giúp loại bỏ các biến số "phát sinh ngoài dự kiến", vốn là kẻ thù số một của các dự án nhà ở giá rẻ.
Bên cạnh đó, các công nghệ như robot lắp ghép và drone giám sát từ các ông lớn như Shimizu hay Obayashi đang góp phần giải quyết bài toán thiếu hụt lao động tay nghề cao, đảm bảo mỗi căn nhà xuất xưởng đều có chất lượng đồng nhất.
Tối ưu hóa không gian sống
Người Nhật nổi tiếng với khả năng biến những không gian nhỏ hẹp thành những tổ ấm đầy đủ tiện nghi thông qua thiết kế "Satoshi" (thông minh và tối giản). Với giá đất đắt đỏ tại các đô thị lớn như Tokyo hay Osaka, việc tối ưu hóa diện tích là bài toán bắt buộc. Bằng cách áp dụng nội thất tích hợp (modular furniture) và hệ thống ánh sáng, thông gió tự nhiên theo tiêu chuẩn kiến trúc hiện đại, một không gian 40-50m2 tại Nhật Bản hoàn toàn có thể mang lại trải nghiệm sống khoa học tương đương với các căn hộ có diện tích lớn hơn tại các quốc gia khác. Việc tối ưu hóa diện tích mà vẫn đảm bảo chất lượng sống cao cấp chính là cách trực tiếp nhất để kiểm soát giá bán sản phẩm ở mức hợp lý nhất mà không làm mất đi giá trị thương hiệu.
Thách thức của việc "nhập khẩu" công nghệ
Tuy nhiên, việc áp dụng nguyên xi mô hình Nhật Bản vào các thị trường nước ngoài vẫn là một thách thức lớn. Thứ nhất, chuỗi cung ứng công nghiệp phụ trợ cho xây dựng tiền chế tại nước thứ ba còn khá sơ khai, khiến chi phí vận chuyển cấu kiện từ nhà máy có thể bị đội lên cao. Thứ hai, tâm lý người mua nhà tại nhiều nơi vẫn còn ưa chuộng những căn hộ có diện tích lớn và thói quen xây gạch truyền thống. Bởi vậy, thành công của những dự án căn hộ giá rẻ trong tương lai sẽ không nằm ở việc sao chép 100% công nghệ Nhật, mà nằm ở khả năng "nội địa hóa" những tinh hoa đó. Sự xuất hiện của những dự án chuẩn Nhật giá tầm trung là một liều thuốc thử quan trọng. Nếu thành công, đây sẽ là tiền đề để thiết lập một tiêu chuẩn mới cho thị trường: Nhà giá rẻ không đồng nghĩa với chất lượng thấp, mà là thành quả của một quy trình sản xuất thông minh và tận tâm.
Nguồn: MLIT, Nikkei
