Trong cuộc họp gần đây về cấp giấy phép xây dựng, ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, đã chỉ đạo các sở, ngành rà soát và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này. Mục tiêu là đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn quản lý, đặc biệt là hoàn thiện quy chế quản lý kiến trúc vốn còn nhiều bất cập, nhất là về chiều cao và khoảng lùi trong cấp phép nhà ở riêng lẻ. Bên cạnh đó, lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu rà soát các quy định về mức thu, chế độ thu và quản lý lệ phí cấp giấy phép xây dựng, đảm bảo phù hợp với điều kiện sau sắp xếp đơn vị hành chính và cập nhật theo các quy định pháp luật mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7.
Đơn giản hóa thủ tục, tiến tới miễn giấy phép
Một điểm nổi bật trong chỉ đạo của TP.HCM là nghiên cứu phương án đơn giản hóa, tiến tới miễn giấy phép xây dựng đối với nhà ở riêng lẻ trong một số trường hợp đủ điều kiện quản lý. Điều này nhằm giảm thời gian xử lý hồ sơ và giảm áp lực cho cơ quan cấp phép. Đồng thời, thành phố sẽ chuyển toàn bộ quy trình tiếp nhận và giải quyết hồ sơ sang môi trường điện tử. Các phường, xã, đặc khu sẽ không tiếp nhận hồ sơ giấy mà thực hiện xử lý trực tuyến, kết nối dữ liệu liên thông với Sở Xây dựng TP.HCM và Bộ Xây dựng để phục vụ công tác giám sát, kiểm tra.
Gỡ vướng cho dự án tồn đọng
Theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, thời gian qua thành phố đã đẩy nhanh xử lý các dự án bất động sản vướng mắc pháp lý bị tồn đọng kéo dài. Trong tổng số 838 dự án, hơn một nửa đã được giải quyết, phần còn lại cũng đã có chủ trương xử lý. Thành phố cũng tập trung gỡ vướng cho các dự án nhà ở thương mại để ưu tiên cấp sổ hồng cho người mua nhà và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Nhiều hồ sơ tồn đọng nhiều năm đã được giải quyết sau các cuộc họp chuyên đề của tổ công tác.
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Kiến trúc sư Trần Tuấn nhận định việc hoàn thiện quy chế quản lý kiến trúc ban hành theo Quyết định 56 năm 2022 là cần thiết và cấp bách do nhiều quy định bất hợp lý. Trước đây, chiều cao xây dựng được cấp phép theo lộ giới, nhưng nay tính theo hệ số, khiến nhiều con đường trước đây được xây 7 tầng nay chỉ còn 2-3 tầng. Quy định về hệ số, tầng cao, khoảng lùi nhằm đảm bảo thông thoáng, nhưng người xây dựng sau cảm thấy thiệt thòi. Khi Quyết định 56 có hiệu lực, các địa phương hiểu và áp dụng khác nhau, gây ách tắc. Nhiều nơi không có quy hoạch 1/2.000 hoặc đồ án cũ chưa cập nhật hệ số sử dụng đất, dẫn đến không biết tính toán thế nào hoặc hệ số thấp chỉ cho xây 2-3 tầng. Nhà ở mặt tiền đường lớn bị giới hạn chiều cao thấp hơn trước, gây phản ứng từ người dân. Khi quy chế quản lý kiến trúc được sửa đổi, hoàn thiện, nó sẽ trở thành quy chuẩn để áp dụng miễn giấy phép xây dựng.
Xây dựng sổ tay hướng dẫn thống nhất
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường chỉ đạo trước mắt xây dựng "sổ tay hướng dẫn" về cấp phép xây dựng nhà ở riêng lẻ, thống nhất quy trình, thành phần hồ sơ, các bước xử lý, điều chỉnh giấy phép và nghiệm thu sau cấp phép. Tài liệu sẽ được công khai rộng rãi, giúp người dân dễ tiếp cận và tăng tính minh bạch trong quản lý trật tự xây dựng, hạn chế tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách hiểu khác nhau.
Ủng hộ chủ trương miễn giấy phép
Một nguyên lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM cho rằng việc yêu cầu xin giấy phép xây dựng trong khi dự án đã trải qua nhiều bước thẩm định quy hoạch, thiết kế, phòng cháy chữa cháy, môi trường là không cần thiết. Thủ tục xin giấy phép xây dựng từ lâu đã khiến người dân mất nhiều thời gian và công sức, nhiều hồ sơ phải bổ sung nhiều lần. Với nhà ở riêng lẻ tại khu vực có quy hoạch rõ ràng, miễn giấy phép sẽ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian chuẩn bị xây dựng. Thay vì chờ đợi nhiều tuần, thậm chí hàng tháng, người dân có thể triển khai công trình nhanh hơn nếu đáp ứng đúng tiêu chuẩn.
Thay đổi phương thức quản lý
Theo các chuyên gia, điểm đáng chú ý trong cải cách lần này là thay đổi phương thức quản lý từ kiểm soát chặt đầu vào sang đơn giản hóa thủ tục, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm. Khi dữ liệu quy hoạch, đất đai, xây dựng được số hóa đồng bộ, quản lý bằng công nghệ sẽ hiệu quả hơn cơ chế "xin - cho" truyền thống. Người dân được chủ động xây dựng theo quy hoạch, cơ quan quản lý tập trung kiểm tra tuân thủ. Nếu xây sai phép, sai quy hoạch sẽ bị xử lý nghiêm. Việc miễn giấy phép xây dựng đối với các trường hợp đủ điều kiện không chỉ giảm gánh nặng hành chính mà còn tạo tâm lý tích cực cho thị trường, khơi thông nguồn lực xã hội.
Nếu TP.HCM thực hiện thành công mô hình cải cách này, đây có thể trở thành kinh nghiệm để nhân rộng ra nhiều địa phương khác, góp phần thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng minh bạch, hiện đại và hiệu quả hơn.
