Chính phủ vừa ban hành Nghị định 241/2026/NĐ-CP (Nghị định 241), cho phép xe bán tải và xe tải VAN dưới 3,5 tấn được tổ chức giao thông như ô tô con, đánh dấu bước thay đổi quan trọng đối với hàng trăm nghìn chủ xe trên cả nước. Đây là chủ đề chính tại tọa đàm "Xe bán tải: Từ nhu cầu thực tiễn đến hoàn thiện chính sách" do Báo Xây dựng tổ chức sáng 7/7, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia kỹ thuật và cộng đồng người sử dụng xe bán tải.
Người dùng mong có cách quản lý phù hợp với thực tế sử dụng
Anh Phạm Thành Lê, quản trị viên diễn đàn Otofun, đại diện cộng đồng sử dụng xe bán tải, cho rằng nhiều năm qua xe bán tải vẫn được người dân sử dụng như một chiếc SUV đa dụng phục vụ cả gia đình lẫn công việc. Tuy nhiên, khi một số địa phương áp dụng quy định hạn chế xe tải theo khung giờ, chủ xe bán tải rơi vào tình trạng lúng túng. "Nhiều người không biết lúc nào xe mình được coi là ô tô con, lúc nào phải chấp hành như xe tải. Việc áp dụng ở mỗi nơi cũng chưa thống nhất khiến người sử dụng rất hoang mang. Do vậy, Nghị định 241 đã giải quyết được vướng mắc lớn nhất mà người dùng gặp phải trong thời gian qua", anh Lê chia sẻ.
Theo đại diện cộng đồng Otofun, những chiếc bán tải hiện đại ngày nay đã thay đổi rất nhiều so với trước đây. Không chỉ sở hữu các hệ thống an toàn, tiện nghi tương đương SUV, phần lớn xe còn được sử dụng phục vụ gia đình thay vì chỉ chở hàng. Chính vì vậy, theo anh Lê, nhiều quy định hiện hành vẫn mang "tư duy quản lý xe tải" cần tiếp tục được xem xét.
Kiến nghị về đăng kiểm và niên hạn sử dụng
Đầu tiên là chu kỳ đăng kiểm. Theo quy định hiện nay, sau 7 năm sử dụng, xe bán tải phải đăng kiểm định kỳ 6 tháng một lần như xe tải, gây phiền toái và lãng phí cho chủ xe. "Trong khi các mẫu bán tải hiện đều đáp ứng tiêu chuẩn an toàn và khí thải rất cao, việc phải đăng kiểm quá thường xuyên vừa mất thời gian cho người dân, vừa tạo thêm áp lực cho hệ thống đăng kiểm", anh Lê nêu quan điểm.
Bên cạnh đó, đại diện cộng đồng người dùng cũng kiến nghị nghiên cứu lại quy định niên hạn sử dụng 25 năm. Theo anh Phạm Thành Lê, nếu một chiếc bán tải chủ yếu phục vụ nhu cầu cá nhân, đi lại như SUV thì nên có cơ chế quản lý linh hoạt hơn thay vì áp dụng cứng như xe tải. Ngược lại, những xe chuyên chở hàng hóa vẫn có thể tiếp tục áp dụng niên hạn như hiện nay.
Anh Lê cũng chỉ ra vấn đề quy định cải tạo phương tiện. Nhu cầu lắp thêm nắp thùng, giá nóc, bệ bước điện, hệ thống chiếu sáng hay các phụ kiện phục vụ dã ngoại là rất phổ biến. "Người sử dụng không phản đối việc quản lý, nhưng mong quy định rõ ràng, minh bạch và thủ tục đơn giản. Nếu phải đăng ký hay kiểm định thì người dân sẵn sàng thực hiện, miễn là dễ áp dụng và thống nhất", anh nói.
Chính sách mới chỉ là bước khởi đầu
Ông Trần Quang Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết việc điều chỉnh chính sách được xây dựng trên cả cơ sở khoa học và thực tiễn. Về mặt kỹ thuật, xe bán tải hiện đại không có quá nhiều khác biệt so với SUV. Việc áp dụng quy định của xe tải trong tổ chức giao thông đã phát sinh nhiều bất cập, đặc biệt sau khi Hà Nội triển khai các quy định hạn chế xe tải theo giờ. Trên cơ sở nghiên cứu, Cục Đường bộ Việt Nam đã đề xuất điều chỉnh và được Chính phủ chấp thuận tại Nghị định 241. Tuy nhiên, ông Hà cho rằng sau khi chính sách có hiệu lực, các cơ quan quản lý cần tiếp tục hướng dẫn cụ thể việc áp dụng biển báo và tổ chức giao thông để người dân dễ thực hiện.
Ở góc độ đăng kiểm, ông Nguyễn Đông Phong, Trưởng phòng Phương tiện giao thông đường bộ (Cục Đăng kiểm Việt Nam), cho biết pháp luật hiện đã phân biệt khá rõ giữa xe bán tải thiên về chở người và xe bán tải thiên về chở hàng, dựa trên tỷ lệ giữa khối lượng người và khối lượng hàng chuyên chở cho phép. Những xe thiên về hàng hóa vẫn được xếp là xe tải nên phải áp dụng chu kỳ kiểm định và niên hạn tương ứng. Ông cũng cho biết Thông tư 30/2024/TT-BGTVT đã tạo bước tiến đáng kể trong quản lý cải tạo xe, khi nhiều hạng mục thay đổi không còn bị coi là cải tạo và dữ liệu điện tử thay thế nhiều loại giấy tờ, giúp người dân thuận tiện hơn trong kiểm định.
TS Nguyễn Thiết Lập (Đại học Giao thông vận tải) cho rằng xe bán tải hiện nay không còn là một nhóm đồng nhất. Những mẫu xe có nội thất, hệ thống treo, khả năng vận hành và kích thước tương đương SUV hoàn toàn có thể được quản lý theo hướng gần với xe con. Ngược lại, các dòng xe có thùng hàng lớn, thiên về vận tải vẫn cần áp dụng cơ chế quản lý như xe tải.
Các chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc tháo gỡ rào cản về tổ chức giao thông đã đáp ứng mong mỏi của đông đảo người sử dụng. Tuy nhiên, những vấn đề liên quan đến đăng kiểm, niên hạn sử dụng, cải tạo phương tiện hay hướng dẫn áp dụng thống nhất vẫn là những nội dung được cộng đồng kỳ vọng sẽ tiếp tục được nghiên cứu, điều chỉnh trong thời gian tới.
