Giá dầu vọt trên 100 USD, vàng và chứng khoán đồng loạt lao dốc
Giá dầu thế giới tăng dựng đứng, vượt mốc 100 USD/thùng, ngay lập tức tạo ra những tác động mạnh mẽ lên thị trường vàng và chứng khoán. Cùng với đà giảm của giá vàng thế giới, chốt phiên ngày 9 tháng 3, giá mỗi lượng vàng miếng SJC đã giảm tới 900.000 đồng so với mức chốt của tuần trước đó. Trên sàn chứng khoán, kết thúc ngày giao dịch đầu tiên của tuần, chỉ số VN-Index đã sụt giảm nghiêm trọng với mức giảm hơn 115 điểm, tương đương 6,51%, xuống còn 1.652,79 điểm.
Sau khi tăng vọt vào ngày 2 tháng 3, những phiên giao dịch tiếp theo, giá vàng chủ yếu diễn biến theo chiều hướng giảm sâu, phản ánh sự biến động mạnh của thị trường tài chính toàn cầu.
Phản ứng điển hình trước cú sốc chi phí
Ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia từ Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nhận định rằng việc giá dầu tăng mạnh trong khi vàng, bạc và thị trường chứng khoán cùng điều chỉnh giảm là một phản ứng khá điển hình khi nền kinh tế toàn cầu phải đối mặt với cú sốc chi phí. Dầu thô là đầu vào quan trọng cho phần lớn các hoạt động sản xuất, vận tải và dịch vụ. Khi giá dầu tăng cao, chi phí vận hành của doanh nghiệp và chi phí lưu thông hàng hóa thường có xu hướng tăng theo một cách đáng kể.
Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính thường phản ứng theo ba hướng chính đã được xác định:
- Kỳ vọng lạm phát gia tăng: Khi chi phí năng lượng tăng, giá của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ có thể chịu áp lực điều chỉnh tăng. Điều này khiến thị trường dự báo các ngân hàng trung ương lớn, đặc biệt là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, sẽ duy trì chính sách tiền tệ thận trọng để kiểm soát lạm phát.
- Lợi suất trái phiếu và đồng USD có xu hướng tăng: Từ đó, tạo ra áp lực điều chỉnh đối với các tài sản không sinh lãi như vàng và bạc trong ngắn hạn.
- Thị trường chứng khoán phản ứng với rủi ro chi phí và tăng trưởng: Khi chi phí đầu vào tăng, lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng tiêu cực, khiến các chỉ số lớn như S&P 500 có xu hướng điều chỉnh giảm.
Tâm lý "tránh rủi ro" lan rộng
Theo bà Phạm Huyền Trang, Giám đốc Sản phẩm đầu tư của Công ty TNHH Quản lý quỹ SSI (SSIAM), những ngày gần đây, căng thẳng địa chính trị leo thang đang làm gián đoạn mạnh các tuyến vận chuyển năng lượng, đẩy rủi ro lạm phát toàn cầu lên mức đáng lo ngại. Ngay lập tức, thị trường tài chính quốc tế phản ứng mạnh theo hướng "risk-off - tránh rủi ro".
Việt Nam không nằm ngoài quỹ đạo chung khi VN-Index mất gần 6% trong tuần trước, đặc biệt là nhịp bán tháo mạnh vào cuối phiên thứ Sáu khi nhà đầu tư bắt đầu định giá lại mức độ nghiêm trọng của cuộc chiến. Tâm lý tiêu cực đã lan sang phiên sáng ngày 9 tháng 3, góp phần khiến nhiều cổ phiếu chịu áp lực bán lớn và "rơi" về mức giá sàn.
Bà Trang khẳng định dù khả năng thị trường tiếp tục điều chỉnh sâu hơn là có thật, song áp lực giải chấp được đánh giá là không quá nghiêm trọng do tỷ lệ margin toàn thị trường cuối năm 2025 đang ở vùng an toàn xấp xỉ 100%.
Bài học từ lịch sử và triển vọng tương lai
Nhìn từ góc độ lịch sử thế giới, ông Huy phân tích, trước khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, giá dầu từng tăng lên mức rất cao. Trong giai đoạn đầu, thị trường chứng khoán điều chỉnh mạnh, còn vàng có thời điểm giảm theo dòng tiền. Tuy nhiên, khi khủng hoảng lan rộng và rủi ro hệ thống gia tăng, vàng lại trở thành kênh trú ẩn của dòng vốn và phục hồi mạnh mẽ.
Một ví dụ khác là giai đoạn biến động năng lượng toàn cầu năm 2022. Khi giá dầu và khí đốt tăng cao, chứng khoán thế giới biến động mạnh, còn vàng diễn biến hai chiều: vừa chịu áp lực từ lãi suất tăng, vừa được hỗ trợ bởi nhu cầu phòng ngừa rủi ro.
Ông Huy nhấn mạnh: "Điểm khác biệt ở giai đoạn hiện nay là mặt bằng lãi suất toàn cầu vẫn đang ở mức tương đối cao, khiến thị trường nhạy cảm hơn với biến động của lãi suất và dòng vốn. Vì vậy, phản ứng của vàng và chứng khoán trong ngắn hạn có thể nhanh và mạnh hơn so với một số chu kỳ trước."
Nếu giá dầu tiếp tục neo cao, tác động của nó đối với thị trường tài chính thường diễn ra theo hai giai đoạn. Ở giai đoạn đầu, thị trường tập trung vào yếu tố lãi suất và chính sách tiền tệ. Khi lạm phát có nguy cơ tăng, lãi suất có thể duy trì ở mức cao, từ đó tạo áp lực nhất định lên vàng và thị trường chứng khoán.
Tuy nhiên, nếu chi phí năng lượng cao kéo dài, nền kinh tế toàn cầu có thể đối mặt với những thách thức về tăng trưởng. Khi đó, nhu cầu đối với các tài sản phòng vệ như vàng thường có xu hướng gia tăng trở lại. Trong lịch sử tài chính, vàng hiếm khi giảm sâu kéo dài trong bối cảnh lạm phát tăng mạnh. Thay vào đó, thị trường thường trải qua những nhịp điều chỉnh ngắn hạn trước khi hình thành xu hướng mới.
Đối với thị trường chứng khoán, tác động cũng có xu hướng phân hóa. Một số ngành chịu ảnh hưởng lớn từ chi phí năng lượng có thể gặp áp lực, trong khi các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng, tài nguyên hoặc công nghệ tiết kiệm năng lượng lại có thể hưởng lợi.
SSIAM đánh giá, trong ngắn hạn, thị trường chứng khoán có thể còn biến động mạnh theo diễn biến địa chính trị. Nhưng về trung và dài hạn, triển vọng của chứng khoán Việt Nam vẫn được đánh giá tích cực.
Bà Trang nhấn mạnh: "Định giá thị trường hiện đã lùi về vùng hỗ trợ lịch sử, tương tự giai đoạn Mỹ áp thuế quan toàn cầu hồi tháng 4.2025. Điều này mở ra cơ hội hấp dẫn cho các nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn. Đây là thời điểm phù hợp để rà soát lại danh mục, thay vì hoảng loạn trước biến động."
