Ông Trịnh Thanh Cần: Nhà đầu tư cá nhân dễ chịu thiệt nếu không thay đổi cách tham gia thị trường
Trong cuộc trò chuyện với Tuổi Trẻ nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026, ông Trịnh Thanh Cần - Tổng giám đốc Chứng khoán Kafi - đã chia sẻ những phân tích sâu sắc về thị trường chứng khoán Việt Nam. Ông chỉ ra rằng tâm lý FOMO, margin và các cú sốc bất ngờ khiến nhiều nhà đầu tư cá nhân bước vào thị trường như một cuộc chơi ngắn hạn. Tuy nhiên, chứng khoán không chỉ là nơi mua bán cổ phiếu mà còn là kênh huy động vốn dài hạn quan trọng cho nền kinh tế.
Rào cản lớn khiến nhà đầu tư khó chuyển sang đầu tư dài hạn
Theo ông Cần, để khuyến khích nhà đầu tư tham gia thị trường với tâm thế dài hạn, điều cốt lõi là phải củng cố niềm tin. Thực tế, thị trường những năm qua liên tục trải qua các cú sốc và biến động mạnh, dẫn đến thua lỗ và khiến tâm lý nhà đầu tư nghiêng về ngắn hạn. Bên cạnh đó, thiếu minh bạch thông tin cũng là nguyên nhân đáng kể.
Ông nhấn mạnh: "Thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn nhỏ và chưa thu hút được sự tham gia mạnh mẽ của khối nhà đầu tư tổ chức. Trong khi tại các thị trường phát triển, nhóm này chiếm khoảng 50-80% về quy mô và giá trị giao dịch, thì ở Việt Nam mới chỉ quanh mức 10%." Việc gia tăng tỉ trọng nhà đầu tư tổ chức sẽ góp phần nâng cao tính ổn định và định hình xu hướng phát triển dài hạn cho thị trường.
Vai trò của công ty chứng khoán và các sản phẩm phức tạp
Khi được hỏi về việc liệu các công ty chứng khoán có vô tình "nuôi dưỡng" tâm lý đầu cơ thông qua giao dịch ngắn hạn và margin, ông Cần thừa nhận quan điểm này không phải không có cơ sở. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra những mặt tích cực của các công cụ hỗ trợ thanh khoản và sản phẩm phái sinh.
Ông giải thích: "Về bản chất, đầu cơ ngắn hạn góp phần nâng cao hiệu quả thị trường. Dòng tiền ngắn hạn giúp giá cổ phiếu phản ánh nhanh hơn giá trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, dòng tiền này cũng dễ kích hoạt FOMO, đẩy giá xa rời nền tảng cơ bản và làm gia tăng rủi ro." Do đó, bên cạnh cung cấp sản phẩm tài chính hiện đại, việc trang bị kiến thức và kỹ năng cho nhà đầu tư là rất quan trọng.
Đề xuất thí điểm bán khống trên cổ phiếu blue-chip
Ông Cần đánh giá cao sự tăng trưởng của thị trường khi vốn hóa hiện tương đương khoảng 82% GDP, tăng so với mức 62% cuối 2023. Tuy nhiên, con số này vẫn còn xa mục tiêu 120% GDP vào năm 2030. Ông cho rằng cần thúc đẩy cổ phần hóa và niêm yết mới để mở rộng quy mô.
Về các cơ chế giao dịch mới như bán khống và T0, ông tin rằng hạ tầng giao dịch của Việt Nam về cơ bản đã đủ điều kiện. Tuy nhiên, ông đề xuất: "Bước đi phù hợp nhất là thí điểm bán khống trên một số cổ phiếu blue-chip, với sự tham gia của các công ty chứng khoán đáp ứng tiêu chuẩn về vốn và năng lực công nghệ, có thể triển khai ngay trong năm 2026." Ông cũng lưu ý rằng cơ chế vay-mượn chứng khoán và hệ thống bù trừ rủi ro vẫn cần hoàn thiện.
Cảnh báo cho nhà đầu tư cá nhân khi thị trường nâng hạng
Ông Cần cảnh báo rằng trong 3-5 năm tới, nếu thị trường được nâng hạng và xuất hiện nhiều cơ chế mới, nhà đầu tư cá nhân sẽ dễ chịu bất lợi nếu vẫn tham gia theo cách truyền thống. Nguyên nhân chính đến từ quy mô vốn nhỏ, khả năng đa dạng hóa hạn chế và chi phí sai nhịp ngày càng đắt đỏ.
Ông nhấn mạnh: "Khi đó, việc 'đánh theo cảm giác' sẽ trở nên rủi ro vì thị trường phản ứng nhanh và ít cơ hội sửa sai. AI và giao dịch thuật toán khiến lợi thế nghiêng mạnh về các đội ngũ chuyên nghiệp." Do đó, xu hướng nhà đầu tư cá nhân tìm đến quỹ mở, ETF hoặc dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp sẽ tăng lên.
Ông kết luận: "Cơ hội vẫn còn, nhưng sẽ thuộc về những người biết chọn cách tham gia phù hợp: giảm đòn bẩy, ưu tiên minh bạch - thanh khoản và 'mua' năng lực phân tích thay vì đầu tư đơn độc."
Dự báo thị trường từ chuyên gia khác
Trong cùng bối cảnh, ông Phạm Lưu Hưng - Kinh tế trưởng của SSI Research - dự báo xu hướng chủ đạo của thị trường nhiều khả năng sẽ là "sideway-up" - tích lũy đi lên - thay vì một chu kỳ tăng thẳng đứng như nhiều giai đoạn trước. Điều này phản ánh sự thận trọng và kỳ vọng vào sự ổn định dài hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam.
