Chuyên gia kinh tế Hồ Bá Tình: Thị trường vàng vật chất chỉ 500 tỷ USD, không lớn
Mới đây, một talk show do CafeLand tổ chức với chủ đề "Giá vàng lên - xuống 'chóng mặt', tiếp tục đầu tư hay chờ thời 'thoát hàng'?" đã thu hút sự chú ý của cộng đồng nhà đầu tư. Ngay sau Tết Nguyên đán, thị trường vàng thế giới chứng kiến biến động mạnh, với giá vàng có lúc vọt lên đỉnh lịch sử 5.600 USD/ounce, nhưng ngay lập tức giảm 1.000 USD trong thời gian ngắn. Những cú sốc này khiến nhiều người đặt câu hỏi: liệu đây là đỉnh cao mới của chu kỳ thịnh vượng hay chỉ là đợt sóng tâm lý được dàn dựng bởi các "cá mập" trên thị trường?
Quy mô thị trường vàng vật chất nhỏ hơn nhiều so với giao dịch hàng ngày
Chia sẻ về vấn đề này, Thạc sĩ Hồ Bá Tình, chuyên gia kinh tế, lý giải rằng thị trường vàng vật chất trên thế giới mỗi năm chỉ sản xuất được khoảng 3.500 tấn vàng từ các mỏ khai thác. Với mức giá hiện nay, lượng vàng này trị giá khoảng gần 500 tỷ USD, một con số không quá lớn so với quy mô thị trường toàn cầu. Ông Tình cho biết:
- Lượng vàng toàn cầu được tiêu thụ bởi ba nhóm nhà đầu tư chính.
- Nhóm thứ nhất tiêu thụ khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm.
- Nhóm thứ hai dùng cho kỹ nghệ và trang sức khoảng hơn 2.500 tấn.
- Phần còn lại, khoảng gần 1.000 tấn, được sử dụng trong các ngành công nghiệp như bán dẫn và điện tử.
"Rõ ràng thị trường vàng vật chất trên thế giới không lớn, chỉ khoảng 500 tỷ đô la, rất thấp so với quy mô GDP toàn cầu", ông Tình nhấn mạnh. Trong khi đó, lượng vàng giao dịch hàng ngày lại rất lớn, với thị trường London mỗi ngày giao dịch khoảng 250–300 tỷ USD, thị trường New York khoảng 150 tỷ USD, và thị trường CFD (hợp đồng chênh lệch giá) khoảng 150 tỷ USD mỗi ngày. Như vậy, riêng quy mô giao dịch trên thị trường vàng phi vật chất mỗi ngày đã tương đương lượng vàng sản xuất và giao dịch vàng vật chất trong một năm. "Chính cấu trúc này khiến thị trường phái sinh chi phối thị trường vàng rất mạnh", ông Tình phân tích.
Ai thực sự có ảnh hưởng lớn đến giá kim loại quý?
Ths Hồ Bá Tình cho biết giá kim loại quý chủ yếu được chi phối bởi các nhà đầu tư trên thị trường quốc tế, đặc biệt là các quỹ đầu tư. Các quỹ ETF trên thế giới hiện nắm giữ khoảng 4.000–5.000 tấn vàng. Ông giải thích: "Trên thế giới, một quỹ đầu tư phát hành chứng chỉ quỹ để huy động vốn từ người dân. Người dân không trực tiếp đầu tư vàng như ở Việt Nam mà mua chứng chỉ quỹ. Quỹ sẽ dùng số tiền đó mua vàng vật chất để giao dịch và dự trữ". Do đó, người dân gián tiếp nắm giữ vàng vật chất thay vì trực tiếp mua tại các hiệu vàng.
Chuyên gia này cũng chỉ ra rằng trên thế giới có khoảng 4 quỹ lớn, với quỹ lớn nhất là SPDR Gold Trust nắm trên 1.000 tấn vàng. Thời gian qua, khi giá vàng biến động mạnh, các quỹ này bán ra khoảng 5–6 tấn vàng rồi mua vào, dẫn đến biến động rất lớn. Tương tự, đối với thị trường bạc, quỹ iShare Silver đã giao dịch khoảng 500 tấn bạc, gây ra sự biến động giá mạnh.
Có "cá mập" thao túng giá không?
Ông Tình cho biết năm vừa qua, sự biến động lớn của giá vàng xuất phát từ nhu cầu đầu tư của các ngân hàng trung ương và các quỹ đầu tư. Các ngân hàng trung ương của Nga, Trung Quốc và một số quốc gia khác đã tăng dự trữ vàng mạnh do sự xáo trộn của nền kinh tế, các chính sách của ông Donald Trump, và sự can thiệp của Mỹ vào Fed. "Tất cả làm cho niềm tin vào đồng đô la giảm xuống, người ta gia tăng nắm giữ vàng như một cách chia sẻ rủi ro", ông nói.
Về câu hỏi liệu có "cá mập" thao túng giá hay không, ông Tình thừa nhận đây là vấn đề khó trả lời. "Nếu theo một số thuyết âm mưu, rõ ràng việc giá vàng biến động 500–600 đô trong vòng vài tiếng là rất bất thường. Người ta có thể nghĩ rằng các quỹ đầu tư lớn bán ra để thao túng giá". Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng trên thế giới, nếu cơ quan quản lý phát hiện sự thao túng giá một cách chính thức, chắc chắn sẽ có hình thức xử phạt, như một số ngân hàng đã bị phạt hàng tỷ đô la trong quá khứ.
Xu hướng dài hạn và biến động ngắn hạn của giá vàng
Theo ông Hồ Bá Tình, về dài hạn, vàng và bạc tăng giá do cung cầu dài hạn của nền kinh tế và được quyết định bởi các yếu tố vĩ mô như đồng đô la suy yếu, biến động địa chính trị toàn cầu, hoặc rủi ro từ các chính sách của Mỹ. Điều này khiến ngân hàng trung ương và các quỹ đầu tư tăng dự trữ vàng để đảm bảo rủi ro, tạo nên xu thế dài hạn.
Về ngắn hạn, vàng luôn biến động theo tin tức kinh tế. "Một ngày vàng có thể biến động 2–3%, 6–7% là chuyện bình thường do tâm lý và cung cầu trong nền kinh tế", ông Tình giải thích. Chỉ một thông tin về lãi suất của Fed hay một xung đột chính trị cũng có thể khiến giá vàng biến động 2–3%. Bạc thậm chí có thể biến động 5–10% trong một ngày, điều này được coi là bình thường trên thị trường.
Ông kết luận: "Do đó, sự biến động giá vàng vừa qua là bất thường, nhưng cũng chưa có dấu hiệu nào để khẳng định có thao túng giá. Nếu chứng minh được, những 'cá mập' sẽ bị trừng phạt ngay. Vì vậy, chúng ta xem đây là đặc tính biến động của thị trường và khi tham gia thị trường đó, chúng ta phải chấp nhận cuộc chơi như vậy".
