Tương lai đồng USD Mỹ: Sụp đổ hay vượt qua những cú sốc lịch sử?
Những diễn biến bất ổn gần đây của đồng USD Mỹ, với mức sụt giảm hơn 10% so với các loại tiền tệ lớn khác kể từ đầu năm 2025, đã khơi dậy nhiều câu hỏi quan trọng về tương lai của nó. Liệu đồng tiền này có thể duy trì vị thế hàng đầu thế giới trong bao lâu? Nếu nó sụp đổ, đồng tiền nào sẽ lên ngôi thay thế, hay liệu thế giới số sẽ tạo ra một loại tiền tệ mới chiếm ưu thế? Cuốn sách mới Money Beyond Borders của Barry Eichengreen, được giới thiệu trên Financial Times, ra đời nhằm giải quyết cuộc tranh luận sôi nổi này.
Vị thế của đồng tiền toàn cầu qua lăng kính lịch sử
Eichengreen, một giáo sư am hiểu về tiền tệ và tài chính tại Đại học California, đánh giá đồng USD Mỹ trong chuỗi tiếp nối những "đồng tiền toàn cầu" từng thống trị thế giới. Khởi nguồn từ những đồng xu bạc của Athens vào thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, qua đồng denarius của La Mã, solidus của Byzantine, florin của Florence, tiền của Tây Ban Nha, guilder của Hà Lan và cuối cùng là đồng bảng Anh, mỗi đồng tiền đều thống trị ít nhất một thế kỷ, nhưng cuối cùng đều bị thay thế.
Tác giả viết: "Vị thế của tiền tệ không phải là mãi mãi. Đồng tiền quốc tế giống như một nguồn tài nguyên thiên nhiên được ban tặng. Nếu nó được quản lý tốt, đồng tiền đó sẽ là một tài sản cho các thế hệ hiện tại và tương lai. Còn nếu nó được quản lý tồi, nó sẽ dẫm chân vào lời nguyền cũ." Eichengreen nghi ngờ rằng nếu đồng USD Mỹ mất đi vị thế, nguyên nhân chính là từ bản thân nó, thay vì sự cạnh tranh của các đồng tiền khác.
Nguy cơ suy yếu từ các yếu tố chính trị và quản lý
Tác giả chỉ ra một loạt yếu tố có thể dẫn đến sự suy yếu của đồng USD Mỹ, bao gồm việc tăng thuế quan, những khó khăn tài chính ngày càng leo thang của Mỹ, sự suy yếu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, việc sử dụng các biện pháp trừng phạt tài chính quy mô lớn, và việc Mỹ rút lui khỏi các liên minh quốc tế lâu đời. Cách giải thích của Eichengreen về nguy cơ này chủ yếu tập trung vào các yếu tố chính trị, thay vì kinh tế thuần túy.
Ông cũng lưu ý rằng nhiều loại tiền tệ toàn cầu trước đây, như florin, guilder và sterling, đã bị suy yếu dần khi các nhà lãnh đạo thúc đẩy chuyên môn hóa trong lĩnh vực tài chính, làm giảm đầu tư công nghiệp. Tuy nhiên, khi đánh giá các mối đe dọa đối với đồng USD Mỹ, Eichengreen không đề cập đến vấn đề tài chính hóa, điều này khiến giới phê bình đặt câu hỏi về đối tượng độc giả của cuốn sách.
Tiền tệ định hình xã hội và những hệ lụy
Eichengreen cũng viết về việc giới tinh hoa Florence thế kỷ 15 từ chối phá giá đồng tiền florin: "Các chủ ngân hàng làm ăn phát đạt, nhưng công nhân thì không. Điều này dẫn đến bất bình đẳng thu nhập ngày càng gia tăng và suy yếu gắn kết xã hội." Đối với nước Mỹ, các nhà phê bình chỉ ra rằng đồng USD đang bị định giá quá cao, khiến hàng xuất khẩu của Mỹ kém cạnh tranh hơn, góp phần làm suy yếu ngành công nghiệp sản xuất và đời sống của cộng đồng công nhân.
Tình trạng này cũng thúc đẩy các biến động chính trị tại Mỹ trong thập kỷ qua, bao gồm sự trỗi dậy của Donald Trump và phong trào MAGA. Tuy nhiên, Eichengreen không đồng tình với quan điểm cho rằng giải pháp đơn giản; ông cho rằng cần hành động đồng bộ của xã hội. Trước khi điều đó xảy ra, các nhà sản xuất ở các quốc gia khác với đồng tiền yếu hơn có thể đã vượt lên đồng USD Mỹ.
Đánh giá về cuốn sách và thông điệp
Cuốn sách Money Beyond Borders, ra mắt ngày 17/3, cung cấp góc nhìn lịch sử dễ hiểu về sự hình thành và sụp đổ của các loại tiền tệ quốc tế. Tuy nhiên, giới phê bình cho rằng có rất ít thông tin mới dành cho các chuyên gia kinh tế, trong khi độc giả phổ thông có thể bị sa lầy vào các chi tiết kỹ thuật rườm rà. Đây dường như là một cuốn sách về tiền tệ quá nghiêng về nội dung kỹ thuật, thay vì một tác phẩm về cách thức cấu trúc xã hội.
Dù vậy, thông điệp chính của Eichengreen vẫn rõ ràng: tương lai của đồng USD Mỹ phụ thuộc vào cách nó được quản lý và các quyết định chính trị, chứ không chỉ đơn thuần là các yếu tố kinh tế. Cuốn sách này là một lời cảnh báo quan trọng trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến động tiền tệ phức tạp.
