Nhà Máy Xe Điện Bỏ Trống: Giấc Mơ Tương Lai Hay Cơn Ác Mộng Của Ngành Ô Tô Mỹ?
Ban đầu, Magna International, nhà cung cấp linh kiện ô tô lớn nhất Bắc Mỹ, đã rất hào hứng khi giành được hợp đồng sản xuất vỏ pin cho mẫu bán tải điện mới của General Motors. Quy mô hợp đồng lớn đến mức công ty này đã xây dựng một nhà máy mới rộng gần 100.000 mét vuông ngay giữa cánh đồng ngô ở bang Michigan, với kỳ vọng đơn hàng sẽ kéo dài trong nhiều năm. Tuy nhiên, chỉ sau 5 năm, nhà máy rộng lớn này gần như bỏ trống và đang thua lỗ nặng nề, trở thành một trong nhiều "nạn nhân" của làn sóng xe điện chững lại tại Mỹ.
Thực Trạng Đáng Báo Động Trên Toàn Nước Mỹ
Trên khắp nước Mỹ, hàng chục nhà máy linh kiện xe điện hiện nay rơi vào cảnh hoạt động cầm chừng hoặc bị bỏ hoang hoàn toàn. Trong bối cảnh chiến sự tại Iran đẩy giá xăng tăng vọt, một số người kỳ vọng người tiêu dùng Mỹ có thể quay lại quan tâm đến xe điện. Tuy nhiên, thực tế lại chưa cho thấy dấu hiệu rõ ràng nào về sự phục hồi này.
Giám đốc tài chính của General Motors, Paul Jacobson, cho biết phải mất từ 4 đến 6 tháng giá xăng duy trì ở mức cao thì người dân mới cân nhắc chuyển sang các phương tiện tiết kiệm nhiên liệu hơn. Thậm chí, GM vừa thông báo tạm dừng hoạt động nhà máy sản xuất xe bán tải điện tại Detroit do nhu cầu yếu kém. "Mức độ bất định hiện nay là chưa từng có," CEO Magna Swamy Kotagiri nhận định. Công ty đang tìm cách tái sử dụng dây chuyền tại nhà máy St. Clair, nhưng ước tính sẽ mất 18 đến 24 tháng để tìm khách hàng mới và khôi phục lợi nhuận.
Sự Chia Rẽ Trong Ngành Công Nghiệp Ô Tô
Trong khi đó, các hãng xe Mỹ đang thể hiện sự chia rẽ rõ rệt về chiến lược. Ford đã hủy bỏ mẫu bán tải điện F-150 và chuyển hướng sang sản xuất xe hybrid, còn General Motors vẫn kiên trì với xe điện dù doanh số giảm mạnh. Chính sách thay đổi liên tục và các yếu tố địa chính trị càng khiến thị trường thêm khó đoán, tạo ra môi trường kinh doanh đầy rủi ro.
Hệ Quả Lan Rộng Toàn Chuỗi Cung Ứng
Hệ quả từ sự chững lại của xe điện đã lan rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng. Nhiều tập đoàn lớn như Magna, Dana hay BorgWarner đã phải cắt giảm nhân sự, đóng cửa nhà máy, trong khi hàng loạt doanh nghiệp nhỏ hơn phải tuyên bố phá sản. Theo Atlas Public Policy, hơn 20 tỷ USD đầu tư vào xe điện và pin đã "bốc hơi" chỉ trong năm qua, phản ánh mức độ thiệt hại nghiêm trọng.
"Doanh nghiệp gần như không thể lập kế hoạch. Mọi thứ quá hỗn loạn, khiến họ khó đưa ra bất kỳ quyết định nào," bà Catherine Karol, luật sư tại hãng Butzel ở Detroit, chuyên đại diện cho các nhà cung cấp linh kiện ô tô, nhận định. Theo bà, không chỉ tương lai của xe điện mà cả chính sách thuế quan và sự suy yếu của thị trường ô tô Mỹ đều khiến nhiều nhà cung ứng rơi vào trạng thái "đóng băng", không dám đầu tư mạnh tay.
Những Nạn Nhân Trực Tiếp Của Sự Sụt Giảm
General Motors từng lên kế hoạch sản xuất 600.000 xe điện mỗi năm tại Bắc Mỹ vào năm 2025, với các mẫu bán tải như Hummer EV và Silverado EV làm trung tâm. Tuy nhiên, doanh số thực tế không đạt kỳ vọng, với chỉ hơn 11.000 chiếc Silverado EV được bán ra trong năm ngoái. Tại nhà máy Magna, các khay pin chất đầy kho mà không có đầu ra, trong khi công nhân bị sa thải theo từng đợt.
Từ kế hoạch ban đầu với 900 lao động, nhà máy nay chỉ còn vài trăm người làm việc. Đến đầu năm 2025, lãnh đạo GM thừa nhận thị trường trở nên cực kỳ khó đoán. Chính sách thương mại, thuế quan và việc cắt bỏ các ưu đãi xe điện khiến nhu cầu lao dốc nhanh chóng. "Giống như lái xe trong sương mù, chúng tôi không biết mình đang đi đâu," CFO Paul Jacobson ví von về tình hình hiện tại.
Chi Phí Bồi Thường Và Sự Điều Chỉnh Bắt Buộc
Các hợp đồng với nhà cung cấp của General Motors ban đầu được ký kết dựa trên kỳ vọng hãng sẽ sản xuất tới 1 triệu xe điện mỗi năm. Nhưng đến tháng 12, doanh số thực tế chỉ vào khoảng 8.000 xe mỗi tháng, một khoảng cách rất xa so với kế hoạch. GM đã phải chi khoảng 400 triệu USD để bồi thường cho các hợp đồng bị điều chỉnh hoặc hủy bỏ, nhưng khoản tiền này chỉ bù đắp được một phần thiệt hại.
"Nhiều doanh nghiệp sản xuất trông chờ lợi nhuận từ các đơn hàng kéo dài 5 năm. Nhưng điều gì xảy ra khi đột ngột xuất hiện những khoảng trống lớn trong sản xuất?" ông Bryan Powrozek, chuyên gia của hãng kiểm toán Wipfli, đặt vấn đề. Một ví dụ điển hình là Voltava, công ty từng vận hành nhà máy với 3 ca sản xuất để phục vụ đơn hàng xe điện, nhưng nay chỉ còn 1 ca và đang chật vật tìm cách lấp đầy công suất dư thừa.
Hướng Đi Tương Lai Và Sự Thích Ứng
Hiện tại, Magna International vẫn đang tìm cách "hồi sinh" nhà máy St. Clair. CEO Swamy Kotagiri cho biết công ty đang đàm phán với nhiều khách hàng tiềm năng, dù có thể phải sản xuất những loại linh kiện hoàn toàn khác so với thiết kế ban đầu. Để thích ứng, Magna đang xây dựng hệ thống sản xuất linh hoạt hơn, với khoảng 80% linh kiện có thể dùng cho nhiều loại động cơ khác nhau, từ xe xăng, hybrid đến xe điện.
Giữa những kỳ vọng và thực tế đầy biến động, ngành công nghiệp ô tô Mỹ đang đứng trước một câu hỏi lớn: xe điện là tương lai tất yếu hay chỉ là một giấc mơ đang bị trì hoãn? Câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng rõ ràng, hành trình điện hóa đang trở nên dài hơn và nhiều thách thức hơn bao giờ hết.
