Thành phố Hồ Chí Minh đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính hàng hải hàng đầu của Việt Nam, với kỳ vọng giữ lại dòng vốn và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng hải trong nước. Tại diễn đàn phát triển hệ sinh thái trung tâm tài chính hàng hải trong khuôn khổ Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Tp.HCM, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND Tp.HCM, nhấn mạnh khu vực phía Nam, đặc biệt là Tp.HCM và cụm cảng Cái Mép – Thị Vải, đã trở thành một trong những trung tâm logistics và cảng biển quan trọng nhất Đông Nam Á.
Theo ông Vinh, các dự án lớn như cảng quốc tế Gemalink, hệ thống cảng Cát Lái và siêu dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ đang giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam mới chỉ tham gia mạnh ở phần dòng chảy hàng hóa, trong khi phần giá trị gia tăng cao nhất là dòng chảy tài chính vẫn chủ yếu được xử lý tại các trung tâm tài chính quốc tế như Singapore, Hong Kong (Trung Quốc) và London. Các hoạt động tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro logistics phần lớn đang được thực hiện ở nước ngoài.
Định hướng phát triển mô hình kết nối trực tiếp
Lãnh đạo Tp.HCM cho rằng đây là lý do thành phố định hướng phát triển mô hình kết nối trực tiếp giữa hạ tầng cảng biển, logistics và hệ sinh thái tài chính quốc tế. Mục tiêu không chỉ thu hút dòng vốn quốc tế mà còn hình thành trung tâm trung chuyển vốn cho nền kinh tế biển Việt Nam, giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận các dịch vụ tài chính hiện đại ngay tại Việt Nam. Ông Nguyễn Công Vinh cũng cho biết Tp.HCM sẽ đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư thông qua việc thúc đẩy các cơ chế sandbox, hoàn thiện môi trường pháp lý, phát triển hạ tầng số, nguồn nhân lực chất lượng cao và các mô hình tài chính đổi mới sáng tạo phục vụ kinh tế biển và logistics.
Lộ trình ba giai đoạn
Lộ trình phát triển IMFC-HCMC được chia thành ba giai đoạn. Trong 1-2 năm đầu, Tp.HCM sẽ tập trung xây dựng nền tảng gồm sandbox fintech, blockchain và hệ thống dữ liệu hàng hải. Giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng sang các dịch vụ tài chính và trọng tài hàng hải. Về dài hạn, thành phố đặt mục tiêu phát triển các cấu phần cao cấp hơn như thị trường phái sinh hàng hải, quỹ đầu tư chuyên biệt và trung tâm đổi mới sáng tạo xoay quanh kinh tế biển. Theo tầm nhìn giai đoạn 2030-2035, IMFC-HCMC được kỳ vọng sẽ nâng tỷ lệ giá trị giao dịch hàng hải được giữ lại trong nước lên khoảng 15%, đồng thời tạo thêm giá trị gia tăng cho kinh tế Tp.HCM thông qua các dịch vụ tài chính, bảo hiểm, pháp lý và công nghệ hàng hải.
Vai trò chiến lược của Tp.HCM
Ông Nguyễn Hoàng Anh, Giám đốc Dự án Roland Berger, đánh giá Tp.HCM sau sáp nhập nắm giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bức tranh kinh tế Việt Nam. GRDP của Tp.HCM chiếm khoảng 1/4 tổng quy mô kinh tế cả nước, thu ngân sách chiếm khoảng 28%, và dư nợ tín dụng chiếm từ 35-40% toàn hệ thống. Thành phố cũng sở hữu hệ sinh thái tài chính lớn nhất cả nước với hơn 100 ngân hàng và tổ chức tín dụng, hơn 50 công ty bảo hiểm, đồng thời chiếm trên 50% doanh thu ngành dịch vụ tài chính Việt Nam. Ngoài ra, Tp.HCM là trung tâm xuất nhập khẩu lớn nhất cả nước khi gắn trực tiếp với hệ thống cảng biển và chuỗi logistics khu vực phía Nam, nơi xử lý khoảng 60% lưu lượng hàng hóa của Việt Nam.
Theo đại diện Roland Berger, hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế có thể tạo ra quy mô dòng vốn từ 10-15 tỉ USD mỗi năm nếu được phát triển đúng hướng. Để đạt mục tiêu này, IMFC-HCMC sẽ tập trung thu hút 16 ngành trọng tâm, từ hãng tàu quốc tế, công nghiệp và năng lượng hàng hải đến bảo hiểm, tái bảo hiểm, tài chính tàu biển, tài chính xanh và các dịch vụ tuân thủ hàng hải, AI chuyên sâu và đào tạo nhân lực.
Sandbox tài chính và công nghệ là điểm khác biệt
Theo trình bày của PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, hệ sinh thái IMFC-HCMC sẽ tập trung vào ba nền tảng chính: hạ tầng tài chính hàng hải, hạ tầng công nghệ - sandbox tài chính và hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ quốc tế như trọng tài hàng hải, ESG và tài chính xanh. Trụ cột công nghệ và sandbox tài chính được xem là điểm khác biệt lớn nhất mà Tp.HCM muốn tạo ra. Ông Huân cho biết trong tương lai, các mô hình như token hóa hóa đơn vận tải, tài sản tàu biển, hàng hóa lưu kho hay ứng dụng smart contract trong tài trợ thương mại và bảo hiểm hàng hải có thể được triển khai trong môi trường thử nghiệm có kiểm soát rủi ro trước khi nhân rộng ra thị trường.
Theo định hướng của VIFC-HCMC, IMFC-HCMC sẽ đóng vai trò mắt xích quan trọng để hình thành hệ sinh thái tài chính chuyên biệt cho ngành hàng hải, kết nối doanh nghiệp vận tải biển, cảng, logistics với ngân hàng, bảo hiểm, quỹ đầu tư, tổ chức pháp lý và doanh nghiệp công nghệ. Hệ sinh thái này hướng đến mục tiêu giữ dòng vốn trong nước, nâng cấp chuỗi giá trị hàng hải quốc gia và tăng khả năng hội nhập quốc tế cho ngành hàng hải Việt Nam. Sự kiện cũng chứng kiến lễ ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển hệ sinh thái tài chính hàng hải giữa ông Nguyễn Thanh Bình, Tổng Giám Đốc Tập Đoàn Gemadept và PGS.TS Nguyễn Hữu Huân.
