IMF cảnh báo nợ công toàn cầu vượt ngưỡng GDP, AI có thể là phao cứu sinh duy nhất
Theo báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nợ công toàn cầu đang trở thành một "căn bệnh" nghiêm trọng, với Mỹ chỉ là triệu chứng rõ rệt nhất. Trong khi con số 39.000 tỷ USD nợ công của Mỹ từ lâu đã là "quả bóng chính trị" bị đá qua lại trong các cuộc đàm phán ngân sách, IMF vạch ra một thông điệp đáng lo ngại hơn: đây không phải vấn đề riêng lẻ, mà là xu hướng toàn cầu đòi hỏi giải pháp cấp bách, trong đó trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đóng vai trò then chốt.
Nợ công toàn cầu trên đà vượt ngưỡng 100% GDP
Trong buổi ra mắt báo cáo Giám sát Tài khóa bán niên, Giám đốc Bộ phận Tài khóa của IMF, ông Rodrigo Valdez, nhận định nền kinh tế thế giới đang bị thử thách bởi hậu quả từ xung đột địa chính trị, với tài chính công bị kéo căng ở nhiều quốc gia. Các dự báo của IMF chỉ ra rằng nợ công toàn cầu sẽ chạm mốc 99% GDP thế giới vào năm 2028, và có thể vượt ngưỡng 100% sớm hơn dự kiến. Trong kịch bản cực đoan, con số này thậm chí có thể đạt 121% chỉ trong ba năm tới, phản ánh một thế giới với ít dư địa tài chính để xoay sở.
Mỹ: Trường hợp tiêu biểu cho rối loạn tài khóa
Mỹ vẫn là ví dụ điển hình cho sự rối loạn tài khóa, với nợ công dự kiến vượt 125% GDP trong năm nay và tiềm năng chạm 142% vào năm 2031. Mặc dù thâm hụt ngân sách của Washington đã thu hẹp nhẹ nhờ doanh thu thuế quan, từ gần 8% xuống dưới 7% GDP, sự cải thiện này chỉ mang tính tạm thời. Ông Valdez dự báo thâm hụt sẽ quay lại mức 7,5% và duy trì trong tương lai gần. Để ổn định, Mỹ cần một đợt thắt chặt tài khóa tương đương 4 điểm phần trăm GDP, một con số khổng lồ có thể xếp vào hàng những điều chỉnh lớn nhất trong lịch sử hiện đại.
Thị trường trái phiếu đã bắt đầu phản ứng, với mức phí chênh lệch của trái phiếu kho bạc Mỹ so với các nền kinh tế tiên tiến khác đang thu hẹp, cho thấy sự thiếu kiên nhẫn và lạc quan so với quá khứ. Áp lực này sẽ càng gia tăng theo thời gian, đặc biệt khi lãi suất thực hiện cao hơn khoảng 6 điểm phần trăm so với thời kỳ trước đại dịch, làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ nần.
Bức tranh toàn cầu: Khoảng cách tài khóa mở rộng và rủi ro từ xung đột
Vấn đề không chỉ dừng lại ở Mỹ. Khoảng cách tài khóa toàn cầu, tức chênh lệch giữa cán cân sơ cấp hiện tại và mức cần thiết để ổn định nợ, đã xấu đi khoảng một điểm phần trăm so với giai đoạn trước đại dịch Covid-19. Theo ông Valdez, đây không đơn thuần là vấn đề chu kỳ, mà phản ánh những lựa chọn chính sách dài hạn: chi tiêu cao hơn vĩnh viễn và nguồn thu thấp hơn. Mỗi năm trì hoãn cải cách sẽ khiến chi phí thanh toán trở nên khắc nghiệt hơn.
Xung đột tại Trung Đông càng làm trầm trọng thêm tình hình, khi giá nhiên liệu và thực phẩm tăng cao, thúc đẩy các chính phủ áp dụng các biện pháp như trợ cấp năng lượng và cắt giảm thuế tiêu thụ đặc biệt. IMF chỉ trích những công cụ này vì chúng bóp méo tín hiệu giá cả, tốn kém tài khóa và khó rút lại. Phó Giám đốc IMF, bà Era Dabla-Norris, cảnh báo rằng dù phản ứng lần này có phần kiềm chế hơn so với khủng hoảng năng lượng 2022, nhưng với không gian tài chính hạn hẹp, việc quay lại thói quen cũ sẽ rất đắt đỏ.
AI: Phao cứu sinh tiềm năng nhưng đầy rủi ro
Trong bối cảnh u ám, AI nổi lên như một "phao cứu sinh" khả dĩ nhất. Bà Dabla-Norris nhấn mạnh AI có thể cách mạng hóa hoạt động của chính phủ bằng cách thúc đẩy năng suất, tăng cường quản lý thuế và cải thiện dịch vụ y tế, giáo dục. Tuy nhiên, công nghệ này là con dao hai lưỡi: nó có thể tập trung hóa của cải, gây xáo trộn thị trường lao động và làm suy giảm nguồn thu từ thuế thu nhập và tiền lương, vốn là nền tảng của các hệ thống an sinh xã hội.
Câu hỏi cấp bách đặt ra là liệu hệ thống thuế và an sinh xã hội hiện tại có còn phù hợp trong kỷ nguyên AI hay không. Sự không chắc chắn về tác động của AI đến lao động và bất bình đẳng buộc các quốc gia phải nhanh chóng xem xét khả năng thích ứng của hệ thống hiện có. Trong cuộc đua với nợ công, AI có thể là công cụ giúp thoát khỏi bờ vực phá sản, nhưng cũng có thể đẩy nhanh sự sụp đổ nếu không được quản trị khôn ngoan.
Nguồn: Fortune, BI Băng Băng
