BYD: Từ đỉnh cao vượt Tesla đến thách thức lao dốc 40%
Trên hầu hết các chỉ số, BYD dường như là một gã khổng lồ không thể bị đánh bại trong ngành ô tô điện. Sau hơn một thập kỷ nỗ lực khẳng định vị thế, hãng xe Trung Quốc này đã chính thức vượt qua Tesla để trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất hành tinh. Doanh số của hãng từng bùng nổ tại châu Âu và Mỹ Latinh, thậm chí mở ra triển vọng sáng sủa tại những thị trường mới nổi như Canada.
Sự hạ nhiệt đáng báo động
Tuy nhiên, làn sóng hưng phấn từ các nhà đầu tư đang dần lắng xuống một cách rõ rệt. Cổ phiếu của BYD đã giảm khoảng 40% so với mức đỉnh đạt được vào tháng 5 năm ngoái, biến nó thành một trong những mã chịu thiệt hại nặng nề nhất trong đợt bán tháo cổ phiếu xe điện Trung Quốc. Đà bán tháo này trở nên đặc biệt nghiêm trọng trong tuần qua, sau khi các hãng công bố số liệu doanh số tháng 1 kém tích cực.
Cạnh tranh khốc liệt đang bào mòn biên lợi nhuận, trong khi trợ cấp của chính phủ dần biến mất. Chu kỳ sản xuất ngày càng rút ngắn khiến không doanh nghiệp nào có thể duy trì lợi thế dẫn đầu quá lâu, và BYD chính là ví dụ điển hình cho xu hướng này.
Thị trường nội địa chạm trần
Thị trường nội địa Trung Quốc, vốn được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ các gói trợ cấp chính phủ, đã tăng trưởng nhanh chóng trong thời gian qua. Tuy nhiên, theo phân tích của John Paul MacDuffie, giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, các công ty Trung Quốc đang thực sự “chạm trần số lượng người thực sự muốn mua xe điện”.
Doanh số chủ yếu tập trung tại các thành phố lớn, nơi hạ tầng sạc điện phát triển đồng bộ. Trong khi đó, tại phần lớn các khu vực còn lại của Trung Quốc, việc sở hữu xe điện vẫn chưa thực sự thuận tiện và phổ biến.
Giờ đây, BYD và các hãng xe điện khác buộc phải chuyển hướng chiến lược, biến những khách hàng mua một lần thành tệp khách hàng trung thành, đồng thời xây dựng mối quan hệ thương hiệu dài hạn - điều mà các hãng xe truyền thống đã dựa vào suốt nhiều thập kỷ qua.
“BYD đã tăng trưởng quá nhanh đến mức họ đang dần cạn nguồn khách hàng mới trong nước,” ông MacDuffie nhận định một cách thẳng thắn.
Những con số biết nói
Những thách thức của thị trường xe điện Trung Quốc bắt đầu lộ rõ trong tháng trước. Sau khi tăng trưởng ấn tượng 28% trong năm ngoái, lượng xe điện BYD giao trong tháng 1 đã giảm mạnh khoảng 33% so với cùng kỳ năm trước.
Tổng doanh số xe điện mới trên toàn thị trường cũng giảm gần 20%, theo số liệu từ Hiệp hội Các nhà sản xuất Ô tô Trung Quốc. BYD đã không phản hồi các yêu cầu bình luận từ giới truyền thông. Trong một tuyên bố đăng trên WeChat, công ty cho rằng sự sụt giảm xuất phát từ nhu cầu nội địa yếu đi một cách đáng kể.
Đà tăng trưởng chậm lại cũng trùng khớp với thời điểm chính phủ Trung Quốc quyết định cắt giảm các gói trợ cấp quan trọng. Một yếu tố then chốt khác là sự gia tăng không ngừng của các đối thủ cạnh tranh trong nước.
Cuộc chiến sinh tồn khốc liệt
Năm 2025, có gần 400 mẫu xe điện được bán tại Trung Quốc, con số này cao hơn gấp đôi so với năm 2019, theo dữ liệu từ JATO - công ty nghiên cứu thị trường ô tô hàng đầu. Đáng chú ý, hơn 100 mẫu xe trong số đó chỉ được tung ra thị trường trong vòng hai năm gần đây.
Scott Kennedy, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, nhận định ngành xe điện Trung Quốc đang bước vào “thời kỳ chiến tranh” thực sự. Ông cho rằng số lượng hãng xe sẽ phải giảm từ hàng trăm xuống chỉ còn một số ít thì ngành mới có thể phát triển bền vững trong dài hạn.
Cạnh tranh khốc liệt giữa các hãng xe đã đẩy giá cả vào một vòng xoáy giảm sâu, hiện tượng này tại Trung Quốc thường được gọi là “involution” - tình trạng các công ty liên tục cắt giảm chi phí và bổ sung tính năng chỉ để tồn tại, ngay cả khi điều đó làm tổn hại nghiêm trọng đến lợi nhuận của toàn ngành.
Mô hình sản xuất mới và dư thừa công suất
Các hãng xe xây dựng những nhà máy quy mô lớn và liên tục tung ra mẫu xe mới, đặt cược rằng sản lượng lớn cuối cùng sẽ bù đắp cho biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Theo Tu Le, chuyên gia phân tích về giao thông và công nghệ, Trung Quốc đang xây dựng một mô hình ngành ô tô hoàn toàn mới: không còn giống với Detroit truyền thống mà tiến gần hơn với mô hình của Thung lũng Silicon.
Chu kỳ sản phẩm ô tô giờ đây tương tự như ngành điện tử tiêu dùng, với các mẫu xe và tính năng mới được tung ra hằng năm. Trong khi dòng xe bán tải F-series của Ford giữ vị trí bán chạy nhất tại Mỹ suốt 40 năm qua, thì tại Trung Quốc, vị trí dẫn đầu trong vài năm gần đây liên tục thay đổi giữa BYD, Geely hoặc Tesla.
Khi thị hiếu người tiêu dùng biến động nhanh chóng, các nhà máy được xây dựng trong thời kỳ bùng nổ không thể thu hẹp quy mô kịp thời, dẫn đến tình trạng dư thừa công suất trầm trọng. Mike Smitka, chuyên gia ngành ô tô và giáo sư danh dự tại Đại học Washington and Lee, ước tính khoảng 40% công suất sản xuất ô tô của Trung Quốc đang bị bỏ không.
Những nhà máy nhàn rỗi này càng làm trầm trọng thêm tình trạng dư thừa mẫu xe mới. Theo dữ liệu ngành được Reuters dẫn lại trong các phân tích năm 2024–2025, tổng công suất sản xuất ô tô của Trung Quốc ước tính vào khoảng 40–45 triệu xe/năm. Trong khi đó, sản lượng thực tế chỉ đạt khoảng 27–30 triệu xe/năm.
Điều này đồng nghĩa với việc có thể đang tồn tại 15–18 triệu xe công suất dư thừa mỗi năm, tương đương mức bỏ không khoảng 35–40% như ông Mike Smitka đã đề cập.
Áp lực từ thị trường xuất khẩu
Xuất khẩu từng được xem là “van xả áp” quan trọng cho công suất dư thừa, nhưng thị trường quốc tế cũng không hoàn toàn thuận lợi. Nhiều quốc gia đang xem xét áp thuế hoặc điều tra chống trợ cấp đối với xe điện Trung Quốc, từ đó làm gia tăng đáng kể rủi ro thương mại và thách thức cho các hãng xuất khẩu.
Giai đoạn chuyển mình tất yếu
Dù vậy, giới phân tích nhấn mạnh rằng sự hạ nhiệt hiện tại không đồng nghĩa với sự sụp đổ của ngành xe điện Trung Quốc. Thay vào đó, ngành công nghiệp này đang chuyển từ giai đoạn tăng trưởng bùng nổ sang giai đoạn thanh lọc và tái cấu trúc sâu sắc.
Những doanh nghiệp có quy mô lớn, nền tảng công nghệ vững chắc và khả năng kiểm soát chi phí hiệu quả có thể trụ lại và tiếp tục phát triển. Trong khi đó, các hãng yếu hơn, thiếu năng lực cạnh tranh chắc chắn sẽ bị đào thải khỏi thị trường khốc liệt này.
Theo: The NY Times, Reuters Vũ Anh
