Doanh nghiệp nhà nước đạt kết quả tích cực với tăng trưởng ổn định
Theo báo cáo mới nhất từ Bộ Tài chính, tính đến cuối năm 2024, cả nước có 843 doanh nghiệp có vốn góp của nhà nước, với tổng tài sản đạt hơn 4,336 triệu tỷ đồng và vốn chủ sở hữu vượt 1,948 triệu tỷ đồng. Nhìn chung, các doanh nghiệp nhà nước đã ghi nhận những kết quả khả quan trong hoạt động sản xuất và kinh doanh, với hầu hết các chỉ tiêu tài chính chính đều tăng trưởng so với năm trước.
So sánh tăng trưởng giữa các khu vực kinh tế
Dựa trên cơ sở dữ liệu thuế giai đoạn 2021-2023, khu vực doanh nghiệp nhà nước có tốc độ tăng trưởng tài sản và vốn chủ sở hữu thấp hơn so với doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tư nhân. Cụ thể, tổng tài sản của doanh nghiệp nhà nước tăng bình quân 2,7% mỗi năm, trong khi con số này ở doanh nghiệp FDI là 6,9% và doanh nghiệp tư nhân là 15%. Về vốn chủ sở hữu, doanh nghiệp nhà nước tăng 2,4%, so với 7,5% ở doanh nghiệp FDI và 12,75% ở doanh nghiệp tư nhân.
Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động và đóng góp ngân sách của doanh nghiệp nhà nước lại vượt trội. Tổng doanh thu của khu vực này tăng bình quân gần 10% mỗi năm, và lợi nhuận trước thuế tăng 8,5%. Trong khi đó, doanh nghiệp FDI và tư nhân có doanh thu tăng lần lượt 4,8% và 11%, nhưng lợi nhuận trước thuế năm 2023 lại thấp hơn năm 2022. Đặc biệt, đóng góp ngân sách nhà nước từ doanh nghiệp nhà nước tăng bình quân 18% mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức 5% của doanh nghiệp FDI và 7,4% của doanh nghiệp tư nhân.
Vai trò chiến lược và những thách thức
Các doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là các tập đoàn và tổng công ty, tiếp tục đóng vai trò chủ đạo trong những ngành, lĩnh vực chiến lược và thiết yếu đối với phát triển kinh tế-xã hội. Họ là công cụ quan trọng để ổn định nền kinh tế vĩ mô, ứng phó với biến động thị trường và kiềm chế lạm phát. Nhiều doanh nghiệp còn thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, góp phần giữ vững chủ quyền quốc gia.
Chuyên gia kinh tế Lê Duy Bình nhận định, những con số trên phản ánh xu hướng tích cực: doanh nghiệp nhà nước đang trở nên tinh gọn hơn về quy mô nhưng cải thiện chất lượng và hiệu quả hoạt động. Họ chi phối các lĩnh vực then chốt như viễn thông, năng lượng, ngân hàng, và đóng góp hơn 29% GDP cả nước. Tuy nhiên, vai trò dẫn dắt, tạo động lực cho các thành phần kinh tế khác và thúc đẩy chuỗi giá trị gia tăng vẫn còn hạn chế. Một số doanh nghiệp vẫn thua lỗ, và hiệu quả hoạt động chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ.
Kỳ vọng từ thể chế mới và giải pháp cải cách
Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt ra mục tiêu rõ ràng: đến năm 2030, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ một đến ba doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Tất cả tập đoàn, tổng công ty nhà nước cần áp dụng nguyên tắc quản trị OECD.
Tiến sĩ Lê Duy Bình cho rằng, để đạt được các mục tiêu này, cần triển khai nhanh các giải pháp từ Nghị quyết số 79, bao gồm phân định rõ chức năng sở hữu, quản lý kinh tế, và trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp. Trong thực tế, doanh nghiệp nhà nước thường gặp khó khăn trong việc ra quyết định đầu tư do phải chờ ý kiến chấp thuận từ nhiều cấp, dẫn đến chậm triển khai các dự án mới trong giai đoạn 2020-2024.
Ông Lê Quang Vũ, Ủy viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), chia sẻ rằng doanh nghiệp nhà nước cần được phân cấp, phân quyền và tăng tính chủ động về nguồn vốn. VEC từng bỏ lỡ cơ hội tham gia các dự án đường cao tốc do vốn điều lệ thấp, nhưng sau khi được tăng vốn, doanh nghiệp đã cải thiện năng lực và triển khai các dự án mở rộng đường cao tốc vào đầu năm 2025.
Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương, nhấn mạnh đến yêu cầu thúc đẩy đầu tư vào khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp nhà nước có lợi thế về nền tảng và nguồn nhân lực cho nghiên cứu phát triển, và cần có cơ chế chấp nhận rủi ro để dấn thân vào các lĩnh vực mới, công nghệ cao.
Như vậy, để phát huy vai trò dẫn dắt, cần tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhà nước có năng lực cạnh tranh thực sự, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
