Tại Diễn đàn, bức tranh đầu tư toàn cảnh của Việt Nam trong những năm gần đây đã được phác họa qua nhiều số liệu. Năm 2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước. Đặc biệt, vốn FDI thực hiện ước đạt 27,62 tỷ USD - mức cao nhất trong 5 năm, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vẫn được duy trì, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.
Sự phát triển nhanh chóng của hoạt động đầu tư, kinh doanh đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về tính ổn định, minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng điểm nghẽn của nền kinh tế nằm ở thể chế, đặc biệt là pháp luật và thi hành pháp luật. Để phát triển bền vững dựa trên thu hút đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, thể chế cần minh bạch, công bằng, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư tiên liệu, nhận diện và kiểm soát rủi ro.
Những điểm nghẽn pháp lý theo góc nhìn chuyên gia
Bà Natalie Fairlie, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Úc tại Việt Nam (AusCham), cho biết khảo sát của AusCham chỉ ra 49% doanh nghiệp Úc tại Việt Nam thiếu thông tin và khó tiếp cận để triển khai sản xuất, kinh doanh. Bà nhấn mạnh: "Thay đổi là không thể tránh nhưng phải bảo đảm tính nhất quán. Doanh nghiệp, nhà đầu tư chỉ yên tâm khi chính sách nhất quán, minh bạch và ổn định. Quy định mới cần điều khoản chuyển tiếp để đảm bảo tính liền mạch, có thời gian hợp lý để thay đổi".
Luật sư Vũ Lê Bằng, thành viên Đồng Quản lý Điều hành tại Nishimura & Asahi (Việt Nam), nhận định thủ tục hành chính phức tạp và sự thiếu thống nhất trong quy định vẫn là rào cản lớn với nhà đầu tư. Ông chỉ ra ba "điểm nghẽn" chính: tính dự đoán chính sách (chỉ 6-8% doanh nghiệp dự đoán được; 76% Nghị định có hiệu lực dưới 45 ngày); tiếp cận vốn (93,5% khoản vay yêu cầu tài sản bảo đảm); và dự án đầu tư (quy hoạch chậm phê duyệt, định giá đất bất thường, phối hợp liên ngành yếu).
Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, ông Đậu Anh Tuấn, cho rằng đây là cơ hội cho chuyên gia pháp lý tư vấn cập nhật chính sách, cấu trúc tài chính sáng tạo, đặc biệt trong giải quyết tranh chấp.
Rủi ro pháp lý từ giai đoạn đầu tư
Trong thực tế, rủi ro pháp lý không chỉ xuất hiện khi tranh chấp phát sinh mà đã hiện diện ngay từ khâu xây dựng mô hình đầu tư, chọn đối tác, đàm phán hợp đồng, quản trị nội bộ đến vận hành. Luật sư Vũ Lê Bằng cho biết nhiều tranh chấp do lỗi phổ biến như người ký hợp đồng không đúng thẩm quyền; thiếu thống nhất giữa điều lệ công ty, thỏa thuận cổ đông và giấy đăng ký doanh nghiệp; hoặc dùng mẫu hợp đồng nước ngoài nhưng không điều chỉnh phù hợp với pháp luật Việt Nam. Ông nhấn mạnh: "Quản trị rủi ro pháp lý không chỉ là hiểu luật mà còn là chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ, quy trình và chứng cứ ngay từ đầu".
Nhiều tranh chấp thương mại, đầu tư không chỉ do xung đột lợi ích mà còn vì rủi ro pháp lý không được nhận diện hoặc kiểm soát kịp thời. Quản trị rủi ro pháp lý đang trở thành yếu tố chiến lược cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Vai trò của trọng tài và hòa giải
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam, nhấn mạnh: "Vai trò của trọng tài và phương thức giải quyết tranh chấp thay thế không chỉ dừng lại ở giải quyết tranh chấp đã phát sinh. Chúng tôi hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro pháp lý, hạn chế tranh chấp và xây dựng môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch, ổn định ngay từ hoạt động giải quyết tranh chấp".
Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh đầu tư, kinh doanh phức tạp và xuyên biên giới, nhu cầu về cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, an toàn, có thể dự đoán được là ưu tiên hàng đầu. Một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả không chỉ xử lý tốt các tranh chấp đã phát sinh mà còn tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp ngay từ giai đoạn trước tranh chấp. Khi tranh chấp không thể tránh, doanh nghiệp cần cơ chế chuyên nghiệp, hiệu quả, đáng tin cậy để bảo vệ quyền lợi và duy trì hoạt động kinh doanh liên tục.
Việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về quản trị rủi ro pháp lý, các phương thức giải quyết tranh chấp, và vai trò của trọng tài, hòa giải ngày càng quan trọng đối với sự phát triển bền vững của môi trường đầu tư tại Việt Nam.
