Sản lượng khai thác vàng của New Zealand đang trên đà tăng gấp đôi vào giữa thập niên 2030, đạt mức cao nhất trong ít nhất ba thập kỷ. Theo tính toán của Reuters, đà bứt phá này được hỗ trợ bởi hai dự án lớn đã thông qua và một dự án thứ ba đang chờ quyết định cuối cùng. Lộ trình này giúp quốc gia châu Đại Dương vượt mục tiêu nâng kim ngạch xuất khẩu khoáng sản gồm cả than và bạc lên 3 tỷ NZD (khoảng 1,8 tỷ USD) vào năm 2035.
Động lực tăng trưởng từ các dự án mới
Số liệu chính thức cho thấy New Zealand đã cấp 163 giấy phép thăm dò và khai thác mới trong năm ngoái, tăng 16% so với năm trước đó. Giới đầu tư đang nhìn thấy tiềm năng lớn tại quốc gia vốn chưa được khai phá hết này, trong bối cảnh chính phủ nỗ lực thúc đẩy việc làm để giải quyết tình trạng tỷ lệ thất nghiệp chạm đỉnh gần một thập kỷ và tâm lý kinh doanh suy yếu.
Bộ trưởng Đại dương và Ngư nghiệp Shane Jones chia sẻ với Reuters rằng chính phủ quyết tâm hỗ trợ ngành công nghiệp này sau khi hạ dự báo tăng trưởng kinh tế năm tới xuống còn 2,3%. "Nền kinh tế của chúng tôi cần những mũi nhọn chiến lược như thế này để có thể phát triển hơn nữa", ông nói.
Vàng đang là điểm sáng kinh tế hiếm hoi khi doanh thu xuất khẩu tăng gần gấp ba lần trong ba năm qua, lên 1,83 tỷ NZD (1,03 tỷ USD), chiếm 2,3% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa so với mức chỉ 0,9% vào năm 2022. Kim ngạch xuất khẩu vàng của New Zealand hưởng lợi nhờ đà tăng của giá vàng thế giới.
Cơ chế cấp phép nhanh và làn sóng phản đối
Để vực dậy nền kinh tế, New Zealand đã thông qua một đạo luật vào cuối năm 2024 nhằm rút ngắn thời gian phê duyệt các dự án hạ tầng, năng lượng và khai khoáng lớn từ vài năm xuống còn vài tháng. Cơ chế cấp phép nhanh này cho phép các dự án bỏ qua một số quy trình quản lý tiêu chuẩn, đồng thời giới hạn thời gian tham vấn cộng đồng lẫn khiếu nại pháp lý. Dù vậy, Đảng Lao động đối lập tuyên bố sẽ sửa đổi luật này để không phá vỡ các quy định bảo vệ môi trường.
Tập đoàn Oceana Gold niêm yết tại Canada đã giành được phê duyệt theo quy trình rút gọn này, trong khi Santana Minerals đang chờ đợi kết quả. Dự án Snowy River của Endura Mining dự kiến bắt đầu sản xuất vào tháng 12, đóng góp ít nhất 350 triệu NZD (gần 200 triệu USD) vào doanh thu xuất khẩu hàng năm và tạo ra 250 việc làm vùng. Nhà sản xuất vàng lớn nhất nước này là Oceana Gold kỳ vọng đầu tư 1 tỷ NZD (560 triệu USD) vào dự án Waihi North để bắt đầu khai thác vào năm 2032. Các hoạt động của hãng đang thu hút nhiều lao động, bao gồm cả nhân sự từ Australia, những người muốn sống ở các vùng quê và dành những ngày nghỉ để "săn bắn, câu cá, làm nông hoặc ở bên con cái và gia đình" - theo Phó chủ tịch cấp cao của tập đoàn Alison Paul.
Dù vậy, ông Michael Gordon - nhà kinh tế cấp cao tại Westpac - lưu ý rằng dù khai khoáng có năng suất cao, phần lớn lợi nhuận sẽ chảy về túi các chủ mỏ thay vì làm thay đổi toàn bộ nền kinh tế trên diện rộng.
Tranh cãi tại Central Otago
Cuộc tranh luận về việc khai thác vàng đang diễn ra gay gắt nhất tại Central Otago thuộc Đảo Nam, nơi công ty thám hiểm Santana Minerals của Australia đang chờ cấp phép cho dự án vàng Bendigo-Ophir với hạn chót ra quyết định vào ngày 29/10. Giám đốc điều hành Santana Minerals, ông Damian Spring, một người bản địa sống cách mỏ dự kiến một giờ lái xe, chỉ ra những công việc có thu nhập cao mà mỏ vàng sẽ mang lại cho địa phương. Theo ước tính của chính phủ, mỏ này sẽ đóng góp trung bình 360 triệu NZD (202 triệu USD) mỗi năm vào GDP và tạo việc làm trực tiếp cho 351 người. Ông Spring khẳng định: "Khai thác mỏ có trách nhiệm không phải là một thuật ngữ mâu thuẫn ở đây. Đó là một lựa chọn mà New Zealand đang thực hiện".
Tuy nhiên, dự án này đang vấp phải sự phản đối từ các nhà làm rượu vang, các nhóm di sản và môi trường. Giới sản xuất rượu vang Central Otago lo ngại mỏ lộ thiên có thể đe dọa nguồn nước và khiến các vườn nho tiếp xúc với chất ô nhiễm trong không khí, tàn phá ngành công nghiệp vang cao cấp được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Nam diễn viên Sam Neill, chủ sở hữu xưởng rượu vang Two Paddocks tại Central Otago, cảnh báo nếu mỏ của Santana được chấp thuận, các nhà khai thác khác sẽ ồ ạt kéo đến. "Điều này sẽ là một thảm họa", ông nhấn mạnh trong một bình luận gửi đến Reuters.
