Thời tiết nắng nóng trở thành mối lo ngại lớn đối với sức khỏe, đặc biệt là những nhóm dễ tổn thương như người già, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh tim mạch. Trong điều kiện này, điều hòa không khí thường được xem là giải pháp duy nhất. Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào điều hòa có thể dẫn đến nhiều hệ lụy khác như hóa đơn tiền điện tăng cao, lượng khí thải nhà kính gia tăng và gây áp lực lên lưới điện.
Có nhiều cách để sử dụng điều hòa tiết kiệm điện, bao gồm đặt nhiệt độ hợp lý, hạn chế bật tắt liên tục và vệ sinh định kỳ. Ngoài ra, các nghiên cứu chỉ ra rằng kết hợp điều hòa với quạt cũng giúp tối ưu điện năng tiêu thụ.
Lợi ích khi dùng quạt kết hợp điều hòa
Quạt điện có thể tạo cảm giác dễ chịu bằng cách di chuyển luồng không khí xung quanh. Theo The Conversation, điều này giúp cơ thể giải phóng nhiệt theo hai cách: tăng cường truyền nhiệt từ cơ thể ra không khí và thúc đẩy quá trình bốc hơi mồ hôi trên da.
Nghiên cứu từ trung tâm BEARS (Singapore) cho thấy làn gió nhẹ có thể giúp cơ thể cảm thấy mát hơn 4 độ C, ngay cả khi thời tiết rất nóng và ẩm. Việc kết hợp quạt cho phép người dùng tăng mức cài đặt nhiệt độ điều hòa lên 27-28 độ C thay vì 23-24 độ C như thông thường. Sự thay đổi này có thể giảm đáng kể thời gian hoạt động của máy nén, giúp hệ thống vận hành tiết kiệm điện hơn.
Trong một nghiên cứu được The Conversation trích dẫn, việc tăng nhiệt độ điều hòa tại văn phòng từ 24 độ C lên 26,5 độ C, kết hợp với luồng khí mát bổ sung từ quạt bàn và quạt trần, có thể giảm 32% lượng điện tiêu thụ mà không ảnh hưởng đến sự thoải mái.
Quạt vẫn tiêu thụ điện, nhưng năng lượng chỉ tương đương khoảng 3% so với điều hòa. Điều đó có nghĩa là một hộ gia đình có thể bật cùng lúc 30 chiếc quạt với cùng mức năng lượng tiêu thụ bởi một chiếc điều hòa. Chi phí trang bị quạt cũng không quá cao, thường dao động từ vài trăm nghìn đến 1-2 triệu đồng tùy loại. Thiết bị lắp đặt khá đơn giản, tốn ít chi phí bảo dưỡng và có thể di chuyển để làm mát mọi không gian trong nhà.
Nhìn chung, bật quạt ngay khi cảm thấy nóng, sau đó bật điều hòa với nhiệt độ hợp lý có thể giúp tiết kiệm điện nhưng vẫn đảm bảo cảm giác thoải mái.
Cách sử dụng quạt hiệu quả
Về yếu tố môi trường, việc lạm dụng điều hòa đang gây tranh cãi. Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) năm 2018 cho thấy doanh số điều hòa toàn cầu tăng gấp 3 lần từ năm 1990 và dự báo sẽ tăng thêm 3 lần vào năm 2050. Dù hoạt động hiệu quả, hệ thống điều hòa có chi phí lắp đặt cao, chưa kể chi phí vận hành và bảo dưỡng. Tại một số khu vực, sử dụng điều hòa liên tục còn gây áp lực lên lưới điện. Các chất làm lạnh trong điều hòa cũng có nguy cơ gây hiệu ứng nhà kính. Trong khi đó, dàn nóng của điều hòa liên tục thải nhiệt ra môi trường xung quanh, làm trầm trọng thêm hiện tượng đảo nhiệt đô thị tại các thành phố lớn.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí The Lancet cho thấy quá phụ thuộc vào điều hòa cũng làm giảm khả năng thích nghi với cái nóng. Nếu liên tục ở trong môi trường nhiệt độ thấp, cơ thể con người có thể không còn thích ứng với điều kiện mùa hè nóng bức, dẫn đến dễ bị tổn thương hơn trong trường hợp mất điện.
Người dùng cũng cần sử dụng quạt đúng cách. Một số quan niệm cho rằng nên tắt quạt khi nhiệt độ quá 35 độ C vì luồng khí nóng có nguy cơ bị thổi vào cơ thể. Tuy nhiên, quạt điện còn có công dụng làm bay hơi mồ hôi. Các nghiên cứu phòng thí nghiệm đã xác định ngưỡng nhiệt an toàn khi dùng quạt, phụ thuộc vào nhiệt độ trong phòng chứ không phải ngoài trời. Với người trưởng thành khỏe mạnh, ngưỡng nhiệt an toàn là 39 độ C. Trong khi đó, người cao tuổi có ngưỡng nhiệt 38 độ C, hoặc 37 độ C nếu dùng thuốc kháng cholinergic – loại thuốc có thể làm giảm khả năng tiết mồ hôi.
Nếu nhiệt độ phòng cao hơn các ngưỡng trên, quạt điện có thể phản tác dụng. Luồng gió làm tăng áp lực lên hệ tim mạch và nhiệt độ cơ thể, có thể gây say nắng. Trong trường hợp này, người dùng có thể cân nhắc các biện pháp thay thế như làm ướt da, di chuyển đến nơi mát mẻ hoặc sử dụng điều hòa.
Nhìn chung, người dùng cần lưu ý 5 điểm chính để tối ưu nhiệt độ trong nhà: trang bị quạt đứng hoặc quạt trần, hướng quạt vào cơ thể và điều chỉnh tốc độ gió phù hợp. Có thể cân nhắc mặc quần áo nhẹ, uống đủ nước. Nếu dùng điều hòa, nên bật kết hợp quạt và tăng nhiệt độ lên 27-28 độ C.
