Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết đối với một người trưởng thành khỏe mạnh, uống cà phê không chỉ giúp tỉnh táo mà còn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe nếu được sử dụng đúng liều lượng. Chìa khóa ở đây chính là ngưỡng an toàn và liều lượng tối ưu.
Mặc dù ngưỡng an toàn tối đa được khuyến cáo là 400 mg/ngày, nhưng các tác dụng phụ khó chịu như tim đập nhanh, bồn chồn hay mất ngủ thường kích hoạt ở những cột mốc liều lượng thấp hơn nhiều, và phụ thuộc vào hai yếu tố: liều lượng trong một lần sử dụng và thời điểm tiêu thụ. Dưới góc độ y học thần kinh và tim mạch, các ngưỡng kích hoạt tác dụng phụ được phân loại cụ thể như sau.
Ngưỡng kích hoạt tim đập nhanh, run tay, lo âu khi uống cà phê
Đối với một người có mức độ dung nạp caffeine trung bình, trạng thái kích ứng cơ thể sẽ bắt đầu xuất hiện khi vượt qua các mốc sau:
Ngưỡng cấp tính
Khi bạn nạp quá 200 mg caffeine cùng một lúc (tương ứng khoảng 2 tách cà phê phin đặc hoặc 1,5 lon nước tăng lực loại mạnh), nồng độ chất này trong máu tăng vọt quá nhanh. Nó kích thích tuyến thượng thận giải phóng ồ ạt Adrenaline (hormone chiến đấu hoặc bỏ chạy), gây co mạch ngoại vi, ép tim phải đập nhanh hơn (nhịp tim có thể tăng thêm 10 đến 20 nhịp/phút) và gây ra hiện tượng run cơ (run tay).
Ngưỡng nhạy cảm cá nhân
Từ 50 đến 100 mg. Đối với những người có cơ địa chuyển hóa chậm (do biến thể gien CYP1A2 ở gan hoạt động kém hiệu quả), chỉ cần một lượng rất nhỏ như nửa tách cà phê hoặc một tách trà đặc cũng đủ để kích hoạt cơn nhịp tim nhanh, cào ruột và cảm giác lo âu.
Ngưỡng kích hoạt mất ngủ và rối loạn chu kỳ giấc ngủ
Mất ngủ do caffeine không chỉ phụ thuộc vào việc bạn uống bao nhiêu, mà còn là thời điểm uống. Điều này liên quan trực tiếp đến thời gian bán hủy của caffeine trong cơ thể - trung bình mất từ 5 đến 7 giờ để gan đào thải được một nửa lượng caffeine bạn đã nạp vào.
Ngưỡng thời gian cần lưu ý
Sau 14 giờ, ngay cả khi chỉ uống một lượng nhỏ caffeine khoảng 80 mg, cơ thể vẫn có thể chưa đào thải hết vào khoảng 22 đến 23 giờ đêm. Lượng caffeine tồn dư này tiếp tục khóa các thụ thể Adenosine - chất giúp cơ thể tạo cảm giác buồn ngủ tự nhiên - khiến não bộ khó bước vào trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn.
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của caffeine không giống nhau ở tất cả mọi người. Một số người có cơ địa chuyển hóa caffeine nhanh nên ít bị mất ngủ dù uống cà phê vào buổi chiều. Ngược lại, người chuyển hóa chậm có thể bị hồi hộp, khó ngủ hoặc ngủ không sâu chỉ với một lượng nhỏ caffeine. Tuổi tác, gien di truyền, bệnh lý nền và thói quen sử dụng cà phê hằng ngày đều có thể ảnh hưởng đến khả năng dung nạp caffeine của cơ thể.
