Tại cuộc họp do Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì về quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu, các địa phương như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Tháp, Sơn La, Nghệ An đã báo cáo nhiều khó khăn, vướng mắc. Trong đó, nổi cộm là tình trạng ùn ứ sầu riêng và giá lao dốc thời gian qua.
Thủ tục kéo dài, chi phí tăng cao
Sơn La, với diện tích cây ăn quả lớn khoảng 85.500 ha và 35.000 ha cà phê Arabica, đặc biệt quan tâm duy trì mã số vùng trồng xuất khẩu. Tỉnh ưu tiên cấp đổi mã số cho các sản phẩm xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc như mận, xoài, nhãn.
Tại Đắk Lắk, hiện có 328 vùng trồng được cấp mã số với tổng diện tích 9.698 ha, trong đó sầu riêng chiếm 277 mã số (7.500 ha). Tỉnh đã cấp 54 mã số cơ sở đóng gói, riêng sầu riêng có 42 mã số, công suất khoảng 6.000 tấn/ngày. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là thiếu cơ sở kiểm nghiệm tại chỗ, phần lớn nằm ngoài tỉnh, làm tăng chi phí logistics và kéo dài thời gian xử lý thủ tục, dẫn đến nguy cơ ùn ứ sản phẩm vào vụ thu hoạch rộ.
Lâm Đồng đã cấp 961 mã số vùng trồng (39.360 ha) và 362 mã số cơ sở đóng gói, trong đó sầu riêng có 346 mã số (12.200 ha, chiếm gần 60% diện tích kinh doanh). Dù đã hoàn thiện 172 hồ sơ vùng trồng và 162 hồ sơ cơ sở đóng gói, năng lực kiểm nghiệm tại tỉnh vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế, đặc biệt trong cao điểm thu hoạch cà phê và sầu riêng. Nhân lực hậu kiểm còn hạn chế so với yêu cầu quản lý ngày càng cao từ các nước nhập khẩu.
Phó thủ tướng chỉ đạo xử lý nghiêm mua bán mã số
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh Nghị định số 38/2026/NĐ-CP đã được ban hành nhưng triển khai còn bất cập. Việc quản lý và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm tại nhiều địa phương chậm, chưa đáp ứng nhu cầu xuất khẩu. Ông chỉ ra tình trạng ùn ứ sầu riêng thời gian qua phản ánh nhiều bất cập trong quản lý.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung cho biết tính đến tháng 5, cả nước có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu các loại quả tươi sang Trung Quốc, Mỹ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản. Tuy nhiên, nhiều vùng trồng, cơ sở đóng gói vẫn nhận cảnh báo không tuân thủ từ nước nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc. Nguyên nhân là do nhiều địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất coi mã số chỉ là điều kiện xuất khẩu trước mắt, chưa chú trọng duy trì điều kiện kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ bền vững.
Phó thủ tướng nhấn mạnh số lượng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm hiện còn quá ít so với diện tích và sản lượng thực tế. Nhiều địa phương chưa cấp được mã số nào, triển khai không đồng đều. Ông lưu ý tình trạng môi giới, mua bán, cho mượn, cho thuê mã số vùng trồng diễn biến phức tạp, khiến nhiều sản phẩm xuất khẩu không đúng nguồn gốc. Hệ quả là tình trạng được mùa mất giá, người nông dân chịu thiệt thòi lớn nhất.
Phó thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát, đơn giản hóa thủ tục cấp mã số theo hướng nhanh gọn, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý vùng trồng minh bạch. Đồng thời, làm việc với Cục Hải quan Trung Quốc để thúc đẩy phê duyệt mã số và công nhận phòng kiểm nghiệm Việt Nam. Bộ Công an được đề nghị vào cuộc xử lý nghiêm hành vi môi giới, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng hoặc làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm. Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao cần tăng cường cảnh báo sớm rào cản kỹ thuật, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn thông quan, nhất là với mặt hàng sầu riêng đang vào chính vụ. Phó thủ tướng khẳng định: Phải quyết tâm hành động để bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam và bảo đảm lợi ích bền vững cho người nông dân.
