Trăn trở trước thực tế tôm càng xanh sau thu hoạch thường bán dưới dạng vỏ cứng với giá trị thấp và rủi ro cao, kỹ sư Nguyễn Hữu Nam, ngụ xã Thạnh Phú, đã nghiên cứu quy trình cho tôm lột vỏ rồi cấp đông. Cách làm này giúp nâng giá trị sản phẩm lên gấp đôi so với trước, mở ra hướng đi mới cho con tôm địa phương.
Trước đây, tôm càng xanh sau khi thu hoạch chủ yếu được bán dưới dạng tôm vỏ cứng cho thương lái, sau đó phân phối ra các chợ tiêu thụ. Phương thức này không chỉ khiến giá trị sản phẩm thấp mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro do giá cả bấp bênh. Trong khi đó, tôm vừa lột vỏ là loại tôm có chất lượng thịt thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao nhưng hầu như chưa được khai thác đúng mức trên thị trường.
Nhận thấy tiềm năng từ phân khúc này, anh Nguyễn Hữu Nam đã dành hơn một năm nghiên cứu quy trình kỹ thuật nhằm tạo điều kiện cho tôm càng xanh lột vỏ đúng thời điểm, sau đó tiến hành xử lý bảo quản bằng phương pháp hút chân không và cấp đông. Chia sẻ về quá trình nghiên cứu, anh Nam cho biết: “Với nền tảng chuyên môn trong lĩnh vực thủy sản, tôi tập trung tìm giải pháp nâng cao giá trị sản phẩm thông qua thay đổi cách thức nuôi và chế biến. Sau nhiều thử nghiệm, quy trình đã được hoàn thiện và bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt”.
Theo anh Nam, tôm vỏ cứng khi cấp đông trong thời gian dài thường bị giảm chất lượng do mất nước và hao hụt thịt. Ngược lại, tôm lột vỏ mềm khi được hút chân không và cấp đông không chỉ giữ được độ tươi ngon lâu hơn mà còn thuận tiện cho người tiêu dùng trong chế biến. Đây chính là lợi thế cạnh tranh quan trọng của sản phẩm mới.
Quy trình nuôi được thực hiện theo hướng khép kín. Sau khi nuôi trong mương vườn hoặc ruộng lúa một thời gian, tôm được thu hoạch và chuyển vào các bể xi-măng có hệ thống cung cấp oxy để tiếp tục chăm sóc. Tại đây, tôm được theo dõi chặt chẽ cho đến khi lột vỏ, sau đó tiến hành xử lý và bảo quản. Nhờ kiểm soát tốt các khâu kỹ thuật, sản phẩm đầu ra bảo đảm chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Ý tưởng này đã được trình bày trước Ban lãnh đạo Hợp tác xã Nông nghiệp-Dịch vụ An Thạnh và nhanh chóng nhận được sự đồng thuận. Hợp tác xã xác định đây là hướng sản xuất chiến lược nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm địa phương, đồng thời tạo đầu ra ổn định cho người nuôi.
Hiện nay, tôm càng xanh nuôi trong ruộng lúa khoảng 5 tháng có giá khoảng 180.000 đồng/kg. Sau khi được hợp tác xã thu mua và tiếp tục nuôi thêm khoảng một tháng để đạt giai đoạn lột vỏ, giá bán có thể đạt tới 360.000 đồng/kg. Sản phẩm tôm càng xanh lột cấp đông hiện có giá 360.000 đồng/kg đối với loại 12 con/kg và 320.000 đồng/kg đối với loại 16 con/kg. Mặc dù nhu cầu thị trường lớn, song nguồn cung vẫn còn hạn chế do quy mô sản xuất chưa đáp ứng được các đơn hàng lớn.
Hợp tác xã Nông nghiệp-Dịch vụ An Thạnh hiện có 151 thành viên với tổng diện tích nuôi tôm càng xanh trong ruộng lúa khoảng 50 ha. Đơn vị đã xây dựng được hệ thống liên kết thu mua nguyên liệu ngay tại địa phương, từng bước hoàn thiện chuỗi sản xuất khép kín từ khâu nuôi trồng đến chế biến và tiêu thụ. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao giá trị sản phẩm, đồng thời bảo đảm lợi ích cho người nông dân.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, sản phẩm tôm càng xanh lột còn được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng. Sản phẩm được ưa chuộng nhờ giữ được độ tươi ngon, màu sắc hấp dẫn và giá trị dinh dưỡng cao. Đặc biệt, việc có thể sử dụng nguyên con mà không cần bóc vỏ giúp tiết kiệm thời gian chế biến, phù hợp nhu cầu tiêu dùng hiện đại. Nhiều nhà hàng và đơn vị thu mua cũng ghi nhận chất lượng vượt trội của sản phẩm, qua đó mở rộng cơ hội tiêu thụ trên thị trường.
Hiện nay, Hợp tác xã Nông nghiệp-Dịch vụ An Thạnh đã liên kết với hai đơn vị tại Thành phố Hồ Chí Minh để tiêu thụ sản phẩm, đồng thời đẩy mạnh bán hàng qua kênh trực tuyến. Tuy nhiên, theo anh Nam, khó khăn lớn nhất là nguồn nguyên liệu chưa ổn định do diện tích nuôi của các thành viên còn nhỏ lẻ. Gần đây, dù đã có doanh nghiệp đặt hàng với số lượng lớn nhưng hợp tác xã chưa thể đáp ứng.
Hợp tác xã đã kiến nghị chính quyền địa phương xem xét cho thuê khoảng 10 ha đất công để xây dựng vùng nuôi tập trung, tạo nguồn nguyên liệu ổn định. Nếu được triển khai, đây sẽ là bước đột phá quan trọng giúp hợp tác xã nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.
Sản phẩm tôm càng xanh lột của hợp tác xã hiện đã được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, đồng thời đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ với nhãn hiệu “Tôm càng lột xứ dừa”. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng thương hiệu, nâng cao vị thế sản phẩm trên thị trường. Thời gian tới, hợp tác xã đặt mục tiêu mở rộng quy mô sản xuất, tăng cường liên kết vùng nguyên liệu và phát triển hệ thống phân phối. Việc đa dạng hóa sản phẩm không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo thêm việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân địa phương.
Theo ông Lê Văn Tiến, nguyên Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường huyện Thạnh Phú (trước đây), ngay từ khi triển khai mô hình, cơ quan chuyên môn đã tích cực hỗ trợ Hợp tác xã Nông nghiệp-Dịch vụ An Thạnh trong việc xây dựng sản phẩm OCOP, phát triển nhãn hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Đến nay, mô hình đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định tính hiệu quả và khả năng nhân rộng.
Mô hình nuôi và chế biến tôm càng xanh lột không chỉ là sáng kiến mang tính đột phá mà còn phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp bền vững. Thành công bước đầu của mô hình minh chứng cho vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong sản xuất nông nghiệp. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng, việc khai thác hiệu quả tiềm năng tài nguyên bản địa, gắn với nâng cao giá trị gia tăng là hướng đi tất yếu. Nếu tiếp tục được đầu tư bài bản và nhân rộng, mô hình này hứa hẹn sẽ góp phần nâng tầm thương hiệu tôm càng xanh Việt Nam.
