Những dự án khởi nghiệp đầy nhân văn đã ra đời từ những quan sát giản dị trong cuộc sống: một đứa trẻ khiếm thị loay hoay với vài cuốn sách chữ nổi cũ kỹ, những thân chuối bị bỏ lại sau mùa thu hoạch, hay nỗi trăn trở của người trẻ trước môi trường ngày càng ô nhiễm.
Dự án DotRead E-Braille: Cầu nối tri thức cho người khiếm thị
Khi nhắc đến Dự án DotRead E-Braille, nhóm trưởng Bùi Bình Minh, sinh viên Trường Đại học Lạc Hồng, không bắt đầu bằng công nghệ. Điều cậu nhớ nhất là cảm giác lặng người trong lần đầu đến trung tâm nuôi dạy trẻ khiếm thị ở Đồng Nai. Tại đây, Minh chứng kiến những học sinh phải chờ nhau để đọc từng cuốn sách chữ nổi vì tài liệu quá ít. Có em phải dùng lại những bộ sách đã cũ, sờn mép. Có giáo viên phải đọc thành tiếng để học sinh ghi nhớ bài học thay vì được tự đọc.
Từ những chuyến đi thực tế ấy, nhóm của Minh phát triển DotRead E-Braille, thiết bị sách điện tử chuyển đổi văn bản số sang chữ nổi Braille. Mục tiêu là tạo ra một thiết bị gọn nhẹ, giá thành phù hợp với điều kiện của đa số gia đình và trường học tại Việt Nam, thay vì các thiết bị nhập khẩu có giá từ vài chục đến hàng trăm triệu đồng.
Khoảnh khắc xúc động nhất là khi nhóm mang 15 thiết bị thử nghiệm tới Trung tâm Nuôi dạy Trẻ khuyết tật tỉnh Đồng Nai. Ban đầu, nhiều học sinh còn dè dặt, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn làm quen, các em bắt đầu tự đọc từng đoạn văn, chủ động chuyển trang và dò chữ bằng tay. Minh chia sẻ: “Đó giống như một cây cầu để người khiếm thị đi gần hơn tới thế giới tri thức”.
Theo dữ liệu nhóm nghiên cứu, Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu người khiếm thị hoặc suy giảm thị lực, nhưng chỉ khoảng 10% sử dụng thành thạo chữ Braille. Số lượng sách chữ nổi hiện nay mới đáp ứng chưa tới 1% nhu cầu học tập thực tế. Do đó, DotRead E-Braille không chỉ được đánh giá ở yếu tố công nghệ, mà còn ở giá trị nhân văn và khả năng tạo tác động xã hội lâu dài. Nhóm mong muốn sản phẩm sớm hoàn thiện và trở thành giải pháp sách điện tử chữ nổi phổ biến trong cộng đồng người khiếm thị.
BanaFoam: Biến thân chuối thành xốp sinh học thân thiện môi trường
Nếu DotRead E-Braille bắt đầu từ nỗi trăn trở về giáo dục bình đẳng, thì BanaFoam lại ra đời từ những thân chuối bị bỏ quên sau mỗi mùa thu hoạch. Sinh viên Lương Quỳnh Trân và các cộng sự ở Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh từng nhiều lần chứng kiến lượng lớn thân chuối bị bỏ ngoài đồng, trong khi thị trường cắm hoa vẫn sử dụng phổ biến loại xốp làm từ nhựa phenol-formaldehyde, vật liệu khó phân hủy và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi nhựa gây hại môi trường.
Nhóm đặt câu hỏi: Liệu có thể biến phế phẩm nông nghiệp thành một sản phẩm xanh thay thế xốp truyền thống? Sau nhiều lần thử nghiệm, BanaFoam, xốp sinh học từ thân chuối, dần hình thành. Sản phẩm có cấu trúc rỗng xốp, khả năng hút nước, giữ hoa tươi trong thời gian ngắn và đặc biệt có thể phân hủy sinh học hoàn toàn.
Trong phần trình bày tại cuộc thi, Trân nói một chi tiết khiến nhiều người chú ý: “Chúng em không chỉ bán một viên xốp cắm hoa. Chúng em muốn bán thông điệp về một sự kiện không rác thải nhựa”. Đó cũng là lý do BanaFoam xây dựng mô hình tuần hoàn: Thân chuối được tận dụng làm xốp sinh học, phần còn lại có thể dùng làm phân bón.
Sân chơi khởi nghiệp đầy ý nghĩa
Điểm đặc biệt của cuộc thi năm nay là nhiều dự án không dừng lại ở ý tưởng kinh doanh, mà gắn chặt với các vấn đề xã hội và môi trường. Theo bà Đỗ Thị Như Quỳnh, Trưởng ban Phát triển doanh nghiệp Viện Nghiên cứu và Đào tạo doanh nhân APEC, cuộc thi khuyến khích sinh viên mạnh dạn sáng tạo ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng, thay vì buộc phải có sản phẩm hoàn chỉnh hay mô hình doanh thu lớn ngay lập tức.
Nhờ vậy, tại sân chơi này, dễ bắt gặp những sinh viên còn rất trẻ nhưng đã nói về công bằng giáo dục, kinh tế tuần hoàn hay trách nhiệm môi trường bằng sự chân thành và trải nghiệm thực tế. Từ các dự án như DotRead E-Braille hay BanaFoam, có thể thấy một thế hệ sinh viên đang bước vào hành trình khởi nghiệp với tâm thế rất khác: Không chỉ tạo ra sản phẩm để bán, mà còn cố gắng giải quyết những vấn đề của cộng đồng bằng tri thức, công nghệ và sự tử tế.
Bài và ảnh: HỒNG THIỆN, TRANG TRANG
