Chỉ thị 10/CT-TTg: Giải pháp cấp thiết cho nhu cầu điện tăng cao
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, đặc biệt là vào mùa nắng nóng, việc tiết kiệm và sử dụng điện hiệu quả trở thành yêu cầu cấp thiết. Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã được ban hành, tạo cơ sở để các địa phương, doanh nghiệp và người dân đồng loạt triển khai các giải pháp nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện. Đồng thời, chỉ thị này thúc đẩy mạnh mẽ phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ.
Bối cảnh và mục tiêu cụ thể của chỉ thị
Năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng cao, đòi hỏi đảm bảo cung ứng điện ngày càng lớn. Trong khi đó, thị trường năng lượng quốc tế tiềm ẩn nhiều biến động. Chỉ thị số 10/CT-TTg đã đặt ra 6 nhóm mục tiêu cụ thể, tập trung vào:
- Quản lý nhu cầu sử dụng điện.
- Sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.
- Phát triển điện mặt trời mái nhà.
Ngay sau khi chỉ thị được ban hành, các địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai, cụ thể hóa thành các chương trình hành động phù hợp với điều kiện thực tế.
Triển khai tại địa phương: Ví dụ từ Thanh Hóa
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, ông Mai Xuân Liêm, cho biết địa phương đã giao các đơn vị xây dựng kế hoạch triển khai với mục tiêu và giải pháp cụ thể. Đồng thời, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị được gắn kết chặt chẽ trong tổ chức thực hiện. Tỉnh cũng đang xây dựng chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2026-2030, ưu tiên phát triển điện mặt trời mái nhà tại các công sở và khuyến khích người dân tham gia.
Ông Liêm nhấn mạnh rằng, yếu tố then chốt để chính sách đi vào cuộc sống là công tác tuyên truyền. Nếu tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền và tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục, chắc chắn sẽ nhận được sự hưởng ứng rộng rãi của người dân đối với Chỉ thị số 10/CT-TTg.
Đánh giá từ chuyên gia và thực tiễn doanh nghiệp
Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn đánh giá việc thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu là hướng đi phù hợp. Đây là nguồn điện sạch, dễ lắp đặt, thời gian hoàn vốn nhanh và phù hợp với nhu cầu sử dụng điện vào giờ cao điểm nắng nóng, góp phần giảm áp lực cung ứng điện. Chi phí đầu tư hiện đã giảm mạnh, chỉ còn khoảng 40 đến 50% so với 5 năm trước, giúp rút ngắn thời gian hoàn vốn xuống còn khoảng 5 năm, kể cả tại khu vực miền Bắc.
Tuy nhiên, ông Sơn cũng lưu ý những thách thức khi điện mặt trời mái nhà không phải là nguồn phát chủ động mà phụ thuộc vào thời tiết, cần kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng để nâng cao tính linh hoạt.
Thực tế tại doanh nghiệp cho thấy hiệu quả rõ rệt của mô hình này. Ông Nguyễn Quang Tạo, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cơ khí Ngãi Cầu (Bắc Ninh), chia sẻ: Trên mái nhà xưởng đã được lắp đặt hệ thống điện mặt trời với công suất khoảng 1MWp. Hệ thống này không chỉ giúp tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo, mà còn kết hợp với cây xanh làm mát, giảm đáng kể nhu cầu sử dụng điều hòa. Trong những ngày nắng nóng gần 40 độ C, nhiệt độ trong xưởng giảm rõ rệt, qua đó giảm chi phí vận hành và cải thiện điều kiện làm việc.
Ứng dụng trong dịch vụ và hộ gia đình
Tại khu vực dịch vụ, nhiều đơn vị cũng chủ động tiết kiệm điện. Ông Lê Anh Tuấn, đại diện khách sạn Long Thành (Thanh Hóa), cho biết: Với quy mô 190 phòng, vào mùa cao điểm, tiền điện có thể lên tới 400 đến 500 triệu đồng mỗi tháng. Để giảm chi phí, khách sạn đã áp dụng đồng bộ các giải pháp như:
- Tối ưu vận hành hệ thống điều hòa theo từng khu vực và khung giờ.
- Sử dụng đèn LED kết hợp cảm biến ánh sáng.
- Kiểm soát chặt chẽ các thiết bị tiêu thụ điện lớn.
Đơn vị cũng đầu tư máy phát điện dự phòng và đang nghiên cứu lắp đặt điện mặt trời mái nhà để chủ động nguồn điện và giảm chi phí lâu dài.
Ở cấp độ hộ gia đình, hiệu quả cũng bước đầu được ghi nhận. Gia đình chị Lê Thị Nga (Thanh Hóa) cho biết: Với hệ thống điện mặt trời mái nhà có công suất 3,1 kWp, sau khi lắp đặt, gia đình giảm đáng kể tiền điện, đặc biệt vào mùa hè. Ban ngày, họ gần như có thể tự chủ phần lớn nhu cầu sử dụng điện.
Vai trò của dữ liệu và mục tiêu dài hạn
Ông Nguyễn Bá Hoài, từ Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), nhấn mạnh vai trò của dữ liệu trong điều độ hệ thống điện. Việc cung cấp đầy đủ thông tin về điện mặt trời mái nhà là rất quan trọng để dự báo công suất phát và tính toán vận hành hệ thống điện. Thiếu dữ liệu có thể dẫn đến sai số trong công tác dự báo, ảnh hưởng đến việc cấp điện an toàn, ổn định cho người dân và doanh nghiệp.
Chỉ thị số 10/CT-TTg cũng đặt ra mục tiêu cụ thể: Phấn đấu có khoảng 10% số cơ quan công sở và 10% số hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà, hoặc đạt tổng công suất tương đương 20% kế hoạch giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, yêu cầu các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế hỗ trợ về tài chính, tín dụng xanh và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này không chỉ giúp giảm phụ tải mà còn nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, đặc biệt trong điều kiện các nguồn điện nền chưa thể bổ sung kịp thời.
