Giá dầu thế giới tăng vọt do căng thẳng Trung Đông, ảnh hưởng sâu rộng tới thị trường
Giá dầu thế giới đã ghi nhận mức tăng mạnh mẽ trong tuần qua, với nguyên nhân chính đến từ căng thẳng địa chính trị leo thang tại khu vực Trung Đông. Sự kiện này làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, từ đó tác động không chỉ tới thị trường năng lượng mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới dòng tiền trên thị trường chứng khoán.
Diễn biến giá dầu và nguyên nhân chính
Trong tuần giao dịch từ ngày 2 đến 6 tháng 3, giá dầu đã tăng khoảng 36%, đây được xem là một trong những tuần tăng mạnh nhất trong lịch sử. Cụ thể, giá dầu WTI có lúc lên gần 91 USD/thùng, trong khi dầu Brent tiến sát mức 92,7 USD/thùng. So với mức khoảng 64 USD/thùng vào tuần cuối của tháng trước, giá dầu đã tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn và đang tiến gần ngưỡng tâm lý quan trọng là 100 USD/thùng.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đà tăng này là do căng thẳng quân sự leo thang tại Trung Đông, một khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung năng lượng toàn cầu. Hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz đã bị gián đoạn nghiêm trọng, khiến giới đầu tư lo ngại rằng nếu tình trạng này kéo dài trong vài tuần tới, giá dầu có thể tiếp tục leo thang. Một số tổ chức thậm chí đưa ra dự báo giá dầu có thể lên tới 120-150 USD/thùng.
Trong nước, giá xăng dầu bán lẻ cũng tăng mạnh, dao động trong khoảng 25.000-27.000 đồng/lít, phản ánh tác động từ biến động giá dầu thế giới.
Tác động tới thị trường chứng khoán
Lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam cho thấy, mỗi khi giá dầu tăng mạnh, dòng tiền thường có xu hướng tập trung vào nhóm cổ phiếu dầu khí, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động ở khâu thượng nguồn. Nhóm này bao gồm các công ty trong lĩnh vực khoan và dịch vụ kỹ thuật dầu khí như PVD và PVS.
Khi giá dầu ở mức cao, các tập đoàn năng lượng thường tăng chi tiêu cho hoạt động thăm dò và khai thác, kéo theo nhu cầu thuê giàn khoan và dịch vụ kỹ thuật tăng mạnh. Trong giai đoạn từ năm 2020 đến 2022, khi giá dầu WTI tăng từ 19 USD lên 115 USD/thùng, nhiều cổ phiếu trong nhóm này đã tăng giá từ 2 đến 4 lần nhờ vào kỳ vọng phục hồi đầu tư trong ngành năng lượng.
Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng nóng trong hai tháng đầu năm, nhóm cổ phiếu dầu khí và vận tải gần đây đã xuất hiện áp lực chốt lời mạnh. Trong hai phiên giao dịch gần nhất vào ngày 5 và 6 tháng 3, nhiều mã cổ phiếu như GAS, PLX, OIL, BSR, PVD, HAH và GMD đã giảm mạnh. Trước đó, nhóm cổ phiếu dầu khí đã tăng khoảng 50-70% trong hai tháng đầu năm.
Dù vậy, nếu giá dầu tiếp tục leo thang và tiến tới các mốc 100-150 USD/thùng như một số dự báo, dòng tiền có thể quay trở lại nhóm cổ phiếu dầu khí và vận tải, tương tự như các chu kỳ tăng giá dầu trong quá khứ.
Các ngành hưởng lợi và chịu tác động
Ở khâu trung nguồn – vận chuyển dầu khí – các doanh nghiệp vận tải dầu cũng có thể hưởng lợi. Khi giá dầu tăng và thương mại năng lượng gia tăng, nhu cầu vận chuyển dầu và sản phẩm dầu mỏ thường tăng theo. Cổ phiếu tiêu biểu trong nhóm này là PVT, từng tăng từ khoảng 4.000 đồng lên 13.000 đồng/cp trong giai đoạn 2020-2022.
Một doanh nghiệp đáng chú ý trong lĩnh vực lọc hóa dầu là Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR). Các nhà máy lọc dầu có thể hưởng lợi khi giá xăng dầu thành phẩm tăng, giúp cải thiện doanh thu. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi phụ thuộc nhiều vào biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread). Nếu giá dầu thô tăng quá nhanh trong khi giá sản phẩm đầu ra không tăng tương ứng, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp.
Ngoài nhóm dầu khí, một số doanh nghiệp vận tải biển cũng có thể hưởng lợi gián tiếp khi thương mại năng lượng toàn cầu tăng lên hoặc khi các tuyến vận tải phải kéo dài do tránh khu vực xung đột. Các cổ phiếu đáng chú ý trong nhóm này gồm HAH và GMD.
Ở chiều ngược lại, giá dầu tăng cao thường gây bất lợi cho một số ngành có chi phí nhiên liệu lớn như hàng không, nhựa, phân bón, logistics và tiêu dùng. Khi chi phí đầu vào tăng, biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong những ngành này có nguy cơ bị thu hẹp. Các doanh nghiệp hàng không thường chịu tác động rõ rệt nhất bởi nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí vận hành.
Triển vọng và rủi ro trong tương lai
Trước rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông, Lọc hóa dầu Bình Sơn đã đưa nhà máy nhiên liệu sinh học công suất 60.000 tấn/năm vào vận hành, cung cấp sản phẩm xăng E10 ra thị trường. Dự kiến cuối tháng này, Nhà máy lọc dầu Dung Quất sẽ tiếp nhận nhiên liệu sinh học E100 từ Nhà máy Nhiên liệu sinh học dầu khí miền Trung để pha chế thành xăng E10.
Động thái cứng rắn từ Iran, bao gồm tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, đã làm dấy lên lo ngại giá dầu có thể tăng vọt lên mức 120 USD/thùng và gây ra một cú sốc năng lượng toàn cầu. Tình hình này đòi hỏi các nhà đầu tư và doanh nghiệp cần theo dõi sát sao diễn biến để có những điều chỉnh kịp thời trong chiến lược kinh doanh và đầu tư.
