Sáng 18/5/2026, tại phường Tân Mai, một vùng đất ven biển từng nổi tiếng với các trại muối và nghề biển truyền thống của Nghệ An, lễ khởi công hạ tầng kỹ thuật Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập đã diễn ra với sự tham dự của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cùng các lãnh đạo trung ương và địa phương. Dự án có tổng vốn đầu tư 59.372 tỉ đồng (tương đương hơn 2,2 tỉ USD), công suất 1.500 MW, dự kiến mỗi năm cung cấp 9 tỉ kWh điện cho lưới quốc gia và đóng góp 6.000–7.000 tỉ đồng vào ngân sách tỉnh.
Quỳnh Lập chuyển mình từ than sang khí
Đây không phải lần đầu mảnh đất này chứng kiến một dự án điện lớn. Năm 2015, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) từng động thổ Nhà máy nhiệt điện than Quỳnh Lập I trên cùng vùng đất, với quy mô 283 héc-ta và vốn đầu tư khoảng 2,2 tỉ USD, nhưng sử dụng than đá. Dự án đó chững lại sau nhiều năm vướng mắc về vốn, công nghệ và áp lực môi trường. Đến năm 2023, Quy hoạch điện VIII chính thức loại bỏ các dự án nhiệt điện than Quỳnh Lập I và II. Thay vào đó, cùng một vị trí, Việt Nam chọn LNG - khí thiên nhiên hóa lỏng - làm nhiên liệu cho nhà máy điện thế hệ tiếp theo. Đây là sự thay đổi chiến lược về hướng đi năng lượng quốc gia trong vài thập niên tới.
LNG là gì và tại sao được gọi là sạch hơn?
LNG (Liquefied Natural Gas) là khí thiên nhiên, chủ yếu là methane (CH₄), được làm lạnh xuống khoảng âm 162°C để chuyển sang dạng lỏng, giúp vận chuyển bằng tàu chuyên dụng qua đại dương. Khi đốt phát điện, khí thiên nhiên thải ra lượng CO₂ thấp hơn than đá khoảng 40–50% trên mỗi đơn vị điện sản xuất, theo các hệ số phát thải quốc tế. Đây là lý do Mỹ giảm được khoảng 1/3 lượng phát thải CO₂ từ ngành điện giai đoạn 2005–2022 nhờ chuyển từ than sang khí.
Nhà máy Quỳnh Lập sử dụng công nghệ tuabin khí chu trình hỗn hợp (Combined Cycle Gas Turbine - CCGT), loại có hiệu suất cao nhất trong các nhà máy nhiệt điện hiện nay, đạt tới 60%, so với 35–40% của lò hơi than truyền thống. Cùng một lượng điện, LNG chu trình hỗn hợp thải ít CO₂ hơn nhiệt điện than khoảng một nửa, hầu như không có SOx (lưu huỳnh oxit), và NOx thấp hơn đáng kể - những chất gây ô nhiễm không khí trực tiếp. Đó là lý do Liên minh Châu Âu (EU) năm 2022 xếp một số dự án điện khí vào danh mục đầu tư "bền vững chuyển tiếp", coi LNG là cầu nối từ than đến năng lượng tái tạo.
Nhưng LNG không phải không có vấn đề
Các tổ chức môi trường quốc tế như Greenpeace và nhiều nhà khoa học khí hậu nhấn mạnh: LNG vẫn là nhiên liệu hóa thạch. Rủi ro lớn nhất không nằm ở ống khói nhà máy, mà ở quá trình khai thác, hóa lỏng và vận chuyển. Methane - thành phần chính của khí thiên nhiên - là khí nhà kính mạnh gấp khoảng 80 lần CO₂ trong 20 năm đầu nếu bị rò rỉ. Nếu tỉ lệ rò rỉ methane trong chuỗi cung ứng vượt quá khoảng 3%, lợi thế khí hậu của LNG so với than đá có thể biến mất.
Ngoài ra, nhà máy LNG Quỳnh Lập sẽ tiêu thụ khoảng 1,15 triệu tấn LNG mỗi năm, toàn bộ nhập khẩu từ nước ngoài. Điều này đặt ra vấn đề an ninh năng lượng: Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nguồn cung LNG toàn cầu với giá cả biến động. Cuộc khủng hoảng năng lượng châu Âu năm 2022 là bài học về việc quá phụ thuộc vào một nguồn nhập khẩu duy nhất.
LNG: Không hoàn hảo, nhưng có thể cần thiết
Câu trả lời trung thực cho câu hỏi "LNG có phải điện sạch không?" là: Sạch hơn than, nhưng chưa đủ sạch để gọi là xanh hoàn toàn. Thế giới hiện chia làm hai luồng quan điểm. Một bên xem LNG là "nhiên liệu cầu nối" cần thiết để thoát khỏi than đá trong khi năng lượng tái tạo chưa đủ quy mô. Bên kia cảnh báo đầu tư vào hạ tầng LNG kéo dài 25–30 năm có thể tạo ra "tài sản mắc kẹt" khi chính sách khí hậu toàn cầu thắt chặt.
Với Việt Nam, sự lựa chọn không đơn giản giữa lý tưởng và thực tiễn. Quỳnh Lập có thể là bước đi đúng nếu đi cùng cam kết minh bạch về kiểm soát phát thải, lộ trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, và kế hoạch rõ ràng cho nhà máy vào năm 2050, khi Việt Nam cam kết đạt Net Zero. Nhà máy LNG Quỳnh Lập, nếu về đích đúng hạn năm 2030, sẽ cấp thêm 9 tỉ kWh/năm - đủ điện cho khoảng 3 triệu hộ gia đình, một con số không nhỏ trong bài toán điện quốc gia.
