Tại tọa đàm mới đây, nhà báo Nguyễn Thái Bình, Phó Tổng Biên tập Báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng câu chuyện tiết kiệm điện và sử dụng năng lượng hiệu quả đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Nhiều tỉnh, thành phía nam liên tục hứng chịu các đợt nắng nóng kéo dài, khiến nhu cầu sử dụng điện tăng vọt, nhiều thời điểm lập đỉnh mới. Áp lực lên hệ thống điện không còn là vấn đề riêng của ngành điện mà đã ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng, sản xuất kinh doanh, chất lượng sống của người dân và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Chỉ thị của Thủ tướng về tiết kiệm điện
Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Chỉ thị yêu cầu tiết kiệm điện bắt buộc, đặt chỉ tiêu 3%/năm và 10% trong mùa cao điểm, đồng thời thúc đẩy điện mặt trời mái nhà. Điều này phản ánh thực tế rằng nguồn điện không phải là tài nguyên vô hạn. Để phát triển kinh tế nhanh, bền vững, hướng tới tăng trưởng xanh và đáp ứng cam kết giảm phát thải, Việt Nam buộc phải thay đổi cách sử dụng năng lượng.
Ông Bình cho rằng ngành điện có thể đầu tư thêm nguồn, mở rộng lưới điện và nâng cao năng lực vận hành, nhưng nếu vẫn sử dụng điện theo tư duy cũ, tiêu dùng thiếu hiệu quả, áp lực lên hệ thống sẽ ngày càng lớn. Đây là trách nhiệm chung của cả hệ thống. Doanh nghiệp cần xem tiết kiệm năng lượng là một phần trong chiến lược quản trị, không phải giải pháp tình thế. Các cơ quan chức năng cần đi đầu trong thực hành tiết kiệm điện, và người dân cần thay đổi thói quen tiêu dùng năng lượng.
Góc nhìn từ Sở Công thương
Bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng những biến động địa chính trị toàn cầu đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, khiến việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả trở nên cấp thiết. Các quy định về tiết kiệm điện đã ban hành từ nhiều năm, nhưng điều quan trọng là triển khai hiệu quả trong thực tế, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp. Tiết kiệm điện không chỉ là câu chuyện chi phí mà còn liên quan đến bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và an ninh năng lượng quốc gia. Ý thức sử dụng điện tiết kiệm của cộng đồng rất quan trọng. Sở Công thương đang tham mưu thành phố chương trình xây dựng nghị quyết hỗ trợ người dân, doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhằm giảm chi phí và bảo đảm an ninh năng lượng.
Áp dụng pháp lý hiệu quả trong tiết kiệm điện
Luật sư Đinh Thị Quỳnh Như, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV An Luật, Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh, nhận định rằng tiết kiệm điện không còn là phong trào vận động mà đã trở thành trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Doanh nghiệp phải rà soát mức tiêu thụ điện, xây dựng định mức sử dụng phù hợp, ban hành quy chế nội bộ và phân công bộ phận theo dõi. Đối với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, pháp luật yêu cầu kiểm toán năng lượng, xây dựng kế hoạch tiết kiệm điện và báo cáo định kỳ. Tuy nhiên, thực tế còn nhiều hạn chế do cơ chế giám sát, xử phạt chưa đủ mạnh; nguồn lực thanh tra còn hạn chế; một số đơn vị chưa thực hiện nghiêm túc. Cần đẩy mạnh tuyên truyền dễ hiểu, dễ áp dụng, đồng thời tăng tính răn đe của chế tài xử phạt và minh bạch thông tin sử dụng điện.
Thực trạng tiêu thụ điện tại TP.HCM
Ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết những ngày giữa tháng 5, thành phố liên tục ghi nhận nắng nóng gay gắt với nhiệt độ thực tế 36-37 độ C, nhiệt độ cảm nhận ngoài trời có thời điểm lên đến 40-42 độ C. Cụ thể, ngày 12/5, sản lượng điện tiêu thụ đạt 195,09 triệu kWh; ngày 13/5 đạt 196,19 triệu kWh và ngày 14/5 đạt 197,68 triệu kWh. Mức tiêu thụ điện ngày cao nhất tính đến ngày 14/5/2026 cao hơn 10,6% so với mức cao nhất của năm 2025. Công suất đỉnh Pmax đạt 9.471 MW, tăng khoảng 6% so với đỉnh năm trước, phản ánh áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện thành phố trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa gia tăng.
Để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định trong mùa nắng nóng, ngành điện triển khai nhiều giải pháp như kiện toàn lưới điện, giảm sự cố, nâng cao độ tin cậy; tăng cường dự báo phụ tải; theo dõi dữ liệu SCADA, đo xa và dữ liệu khách hàng hằng ngày.
Quản lý phía cầu và điều chỉnh phụ tải
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho biết công tác quản lý phía cầu, tức phía khách hàng sử dụng điện, đang đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng. Ngành điện miền Nam tích cực triển khai chương trình Điều chỉnh phụ tải điện (DR). Hiện Tổng công ty đã ký thỏa thuận DR với 5.371 doanh nghiệp tại 8 tỉnh, thành phố phía Nam. Theo tính toán, EVNSPC có thể huy động tức thời 260 MW trong 2 giờ và 555 MW trong 24 giờ mà không cần đầu tư thêm hạ tầng phát điện.
Góc nhìn kinh tế
Thạc sĩ Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng tiết kiệm điện có vai trò đặc biệt quan trọng trong mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố giai đoạn 2026-2030. Để đạt mục tiêu này, thành phố phải phát triển các ngành mới như công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu, AI, kinh tế số, logistics hiệu năng cao và điện hóa giao thông. Để cân bằng năng lượng, ngoài đầu tư thêm nguồn điện, việc tiết kiệm 1-2% điện năng tiêu thụ sẽ mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn cho xã hội. Tiết kiệm năng lượng không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Thành phố vẫn còn nhiều dư địa để nâng cao hiệu suất sử dụng điện, phát triển điện mặt trời mái nhà và thay đổi hành vi sử dụng điện của cộng đồng.
Quản lý hệ thống điện quốc gia
Ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, cho biết nhu cầu điện toàn hệ thống trong 4 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 8% so với cùng kỳ. Công suất phụ tải cực đại tháng 5 đạt khoảng 41.600 MW, gần tương đương mức đỉnh của năm 2025. Dù nguồn cung điện năm 2026 cơ bản được bảo đảm, song khu vực miền Bắc có thể chịu áp lực trong các tháng cao điểm mùa hè. Vì vậy, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp đặc biệt quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
