Sàn giao dịch carbon trong nước đã chính thức đi vào vận hành tại Việt Nam với cơ chế ký quỹ 100% và thanh toán tức thời, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình đưa mức phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Phiên giao dịch đầu tiên ngày 29/06/2026 ghi nhận 1.210 hạn ngạch được giao dịch, tổng giá trị hơn 161 triệu đồng.
Nguyên tắc hoạt động của sàn giao dịch carbon
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), sàn giao dịch carbon hoạt động dựa trên năm nguyên tắc cốt lõi được quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP. Thứ nhất, nguyên tắc công bằng, công khai, minh bạch và tự chịu trách nhiệm. Mọi giao dịch đều phải tuân thủ nghiêm ngặt, các chủ thể tự chịu trách nhiệm về quyết định mua bán của mình.
Thứ hai, giao dịch tập trung qua phương thức thỏa thuận, bao gồm thỏa thuận điện tử và thông thường, cho phép bên mua và bên bán tự đàm phán. Thứ ba, quản lý tách bạch tài sản tuyệt đối: nhà đầu tư dùng chung tài khoản chứng khoán nhưng phần carbon được hiển thị riêng biệt.
Cơ chế ký quỹ 100% và thanh toán tức thời
Điểm đặc biệt là nguyên tắc an toàn thanh toán: các chủ thể phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua và đủ hạn ngạch/tín chỉ khi đặt lệnh bán. Thanh toán được thực hiện tức thời cho từng giao dịch trong ngày, không qua đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Tiền và hạn ngạch được chuyển giao đồng thời ngay sau khi giao dịch xác lập.
Ngày giao dịch đầu tiên và cuối cùng của sản phẩm được nhận từ hệ thống đăng ký quốc gia do Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý. Chỉ tài khoản được nhận từ Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) cuối ngày hôm trước mới được giao dịch.
Kết quả phiên giao dịch đầu tiên
Trong phiên khai trương, hệ thống vận hành an toàn, thông suốt nhờ kiến trúc đồng bộ dữ liệu liên tục giữa HNX, VSDC và hệ thống đăng ký quốc gia (DCC). Ông Nguyễn Tuấn Anh cho biết: “Đây là kết quả chính mà chúng tôi hướng tới và đã đạt được nhờ kiến trúc hệ thống chặt chẽ.” Về khối lượng, 1.210 hạn ngạch được giao dịch với giá trị hơn 161 triệu đồng.
Kế hoạch phát triển thị trường carbon
HNX sẽ tiếp tục nâng cấp hệ thống, triển khai kênh giao dịch trực tuyến để thành viên cung cấp thêm tiện ích cho khách hàng. Đồng thời, phối hợp nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp và nhà đầu tư. Sau giai đoạn thử nghiệm 2026-2028, HNX sẽ đánh giá và báo cáo cấp có thẩm quyền để đưa thêm phương thức giao dịch mới phù hợp với thị trường.
