Chuyển đổi số - xanh: Xu hướng tất yếu trong nông nghiệp Việt Nam
Theo PGS, TS Phạm Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, nông nghiệp là một trong tám lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu cho chuyển đổi số theo Quyết định số 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Hiện tại, xấp xỉ 30% doanh nghiệp trong lĩnh vực này đã ứng dụng công nghệ số, chủ yếu tập trung vào các khâu nhập liệu, truy xuất nguồn gốc và quản lý bán hàng.
Định hướng và kết quả bước đầu
PGS, TS Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh, định hướng chuyển đổi số - xanh trong nông nghiệp của Việt Nam sẽ tập trung vào các trụ cột chính như chuyển từ "kinh nghiệm" sang "quản trị chính xác", ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất, và phát triển kinh tế tuần hoàn. ThS Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh từ Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế-tài chính, Bộ Tài chính, cho biết chuyển đổi số - xanh được nhắc đến nhiều hơn từ sau năm 2021, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia và các cam kết Net Zero tại COP26.
Tiến trình này đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận, bao gồm sự gia tăng rõ rệt về nhận thức và năng lực chuyển đổi số của doanh nghiệp trên toàn quốc. Các chính sách liên quan cũng đang tiếp tục được hoàn thiện.
Những khó khăn và thách thức hiện nay
Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi số - xanh của doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang gặp phải nhiều hạn chế. Chuyển đổi hiện chủ yếu diễn ra một cách riêng lẻ, chưa đồng bộ để tận dụng tối đa tiềm năng tăng năng suất và hiệu quả. Việt Nam cũng thiếu các mô hình tích hợp giữa công nghệ số và giải pháp xanh trong sản xuất, khiến doanh nghiệp lúng túng khi triển khai thực tế.
Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đang đối mặt với khó khăn tài chính như thiếu vốn đầu tư cho công nghệ và chi phí chuyển đổi cao.
Giải pháp đồng bộ từ các chuyên gia
Để thúc đẩy chuyển đổi số - xanh, ThS Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh đề xuất một loạt giải pháp:
- Hoàn thiện thể chế và khung pháp lý đồng bộ về chuyển đổi số - xanh.
- Nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình triển khai.
- Thúc đẩy thị trường tài chính xanh và các công cụ tài chính bền vững.
- Xây dựng thị trường carbon, với mục tiêu đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành chính thức vào năm 2029.
Bà Quỳnh cũng nhấn mạnh việc phát triển hạ tầng số - xanh thông qua đầu tư vào dữ liệu quốc gia, điện toán đám mây, AI, và năng lượng tái tạo, cùng với đào tạo nguồn nhân lực số - xanh.
PGS, TS Phạm Anh Tuấn bổ sung các đề xuất cụ thể hơn cho ngành nông nghiệp:
- Nhà nước hoàn thiện khung chính sách tích hợp chuyển đổi số - xanh.
- Xây dựng cơ chế tín dụng xanh ưu đãi với lãi suất thấp cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ.
- Triển khai chương trình "Nông dân số - Nông dân xanh" để đào tạo kỹ năng số và nâng cao nhận thức sản xuất bền vững.
Chuyên gia Hà Phan Kim Nguyệt khuyến nghị chuyển đổi xanh nên bắt đầu từ quy mô nhỏ, với tiêu chuẩn truy xuất và dữ liệu ESG rõ ràng. Cốt lõi là thay đổi tư duy từ tuyến tính sang tuần hoàn và từ cam kết sang dữ liệu kiểm chứng.
Kết luận: Cơ hội và trách nhiệm
Thực trạng hiện nay cho thấy quá trình chuyển đổi số - xanh vẫn còn nhiều rào cản, từ hạn chế về nguồn lực đến năng lực quản trị. Tuy nhiên, với sự đồng hành của Nhà nước, sự tham gia của các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân, cùng các giải pháp đồng bộ về chính sách, hạ tầng và nhân lực, những khó khăn này hoàn toàn có thể được tháo gỡ.
GS, TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, nhấn mạnh: "Chuyển đổi kép là xu thế tất yếu của thời đại. Các doanh nghiệp tiên phong sẽ nắm lợi thế cạnh tranh." Do đó, bên cạnh các chính sách hỗ trợ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cần tập trung hoàn thiện thể chế và tài chính xanh, đào tạo nguồn nhân lực, và phát triển hạ tầng số để bắt kịp xu hướng toàn cầu.
