Để phát triển một nền nông nghiệp bền vững, các nhà khoa học và nhiều đơn vị trong lĩnh vực công nghệ sinh học trên toàn thế giới, không chỉ riêng Việt Nam, đang tích cực nghiên cứu. Xu hướng chuyển đổi từ nông nghiệp hóa học sang nông nghiệp công nghệ sinh học đã diễn ra từ lâu, nhưng hiện nay đang trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Các quốc gia như châu Âu, Nhật Bản và Mỹ đã có nhiều trang trại chuyển sang canh tác dựa trên nền tảng sinh học.
Ba yếu tố cốt lõi của nông nghiệp sinh học
Theo các chuyên gia, nông nghiệp sinh học dựa trên ba yếu tố cốt lõi. Đầu tiên là hiểu biết về tự nhiên, để cây trồng phát triển hài hòa với môi trường. Điều này đòi hỏi người nông dân có kiến thức sâu về hệ sinh thái tự nhiên. Thứ hai là ứng dụng các sản phẩm công nghệ sinh học do các nhà khoa học nghiên cứu và phát triển, nhằm rút ngắn quá trình chuyển đổi. Hiện nay có nhiều sản phẩm hữu cơ sinh học, vi sinh vật có lợi và chiết xuất từ dược liệu có thể đưa vào đất để phục hồi đất chai hóa, xử lý ô nhiễm và tái tạo hệ sinh thái đất. Giải pháp sử dụng sản phẩm công nghệ sinh học tưới cho cây được nhiều bà con áp dụng. Thứ ba là sử dụng các hoạt chất sinh học để kích thích sự sinh trưởng của cây trồng một cách bền vững, đồng thời góp phần hình thành và duy trì hệ sinh thái đất khỏe mạnh.
Chính sách thúc đẩy công nghệ sinh học
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký Chỉ thị số 13/CT-TTg ngày 21/4/2026 về tập trung phát triển, ứng dụng hiệu quả công nghệ sinh học thành ngành kinh tế-kỹ thuật quan trọng phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chỉ thị nêu rõ: “Trong thời gian qua, các bộ, ngành, địa phương đã có nhiều cố gắng triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 30/01/2023 của Bộ Chính trị về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới và Nghị quyết số 189/NQ-CP ngày 16/11/2023 của Chính phủ; nhận thức về vai trò của công nghệ sinh học đã được nâng lên; công nghệ sinh học nước ta đã có bước phát triển nhanh, đạt nhiều thành tựu quan trọng, bước đầu hình thành các mô hình ứng dụng hiệu quả trong nông nghiệp, y tế, môi trường...”.
Chỉ thị cũng nhấn mạnh: “Phát triển công nghệ sinh học phải được đặt trong tổng thể triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; ưu tiên nguồn lực nhà nước đầu tư cho nghiên cứu, ứng dụng và phát triển các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, sản phẩm chủ lực quốc gia trong lĩnh vực công nghệ sinh học; khuyến khích mạnh mẽ khu vực tư nhân đầu tư vào công nghiệp sinh học; phát triển công nghiệp sinh học lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, công thương thành ngành kinh tế-kỹ thuật”.
Hiệu quả từ các sản phẩm công nghệ sinh học
Trên thị trường hiện có nhiều sản phẩm công nghệ sinh học. Qua đánh giá của các nhà khoa học, một số giải pháp đã được nghiên cứu và ứng dụng trong nhiều năm, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong cải tạo đất và xử lý ô nhiễm. Ông Phạm Văn Duy, Chủ tịch Viện Phát triển công nghệ, thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam chia sẻ: “Qua khảo sát, đánh giá thực nghiệm tại một số vườn cây như cà phê, kết quả bước đầu cho thấy tín hiệu tích cực về khả năng phục hồi đất và cải thiện sinh trưởng của cây trồng. Điều này cho thấy tiềm năng nhân rộng các mô hình canh tác sinh học, giúp người nông dân phát triển nông nghiệp bền vững, phù hợp với xu hướng thế giới và yêu cầu thị trường”.
Sau 3 tháng sử dụng sản phẩm hữu cơ sinh học Bồ Đề, vườn chanh leo cho năng suất vượt trội, trái mọng nước, vàng óng, khôi phục vị tự nhiên thơm ngon. Anh Đậu Ngọc Thanh, Chủ nhiệm Hợp tác xã Nông nghiệp hệ sinh thái Đắk Lắk, cho biết: “Cảm giác lần đầu tiên cầm trái chanh dây trồng theo công nghệ này rất 'đã'. Trái to, đẹp, màu sắc bắt mắt. Ba tháng đã cho trái, và từ đó đến nay, giàn vẫn trổ quả và liên tục cho thu hoạch”. Anh Thanh cũng nhấn mạnh: “So với trước đây, chất lượng khác hoàn toàn: quả nhiều nước, nặng tay, vỏ dày, thơm, vị ngọt dịu, trái bóng và chắc”.
Đặc biệt, trong chuỗi sản xuất chanh leo, hầu như không bỏ đi phần nào: lá và ngọn có thể ăn được, quả nhỏ không đạt chuẩn xuất khẩu được dùng làm mứt chất lượng cao. “Chanh dây trồng theo hướng này giúp chống lão hóa, bổ sung vitamin, khoáng chất và chống oxy hóa tốt”, anh Thanh chia sẻ.
Hành trình xanh hóa nông nghiệp
Bà Nguyễn Thị Hằng, Chủ tịch Hội đồng quản trị - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Bồ Đề Thịnh vượng, cho biết: “Chứng kiến nhiều 'vùng đất chết' do hóa chất, tôi đau đáu nỗi niềm. Không chỉ riêng Tây Nguyên mà trên cả nước, môi trường đất bị suy thoái nghiêm trọng. Chai hóa, ngộ độc hóa học và hữu cơ khiến nhiều khu đất bạc màu, kiệt quệ sức sống”. Bà nhấn mạnh: “Muốn người nông dân gắn bó với nông nghiệp, cần có giải pháp căn cơ, không thể để tình trạng 'được mùa mất giá, được giá mất mùa' kéo dài. Con đường tất yếu để hồi sinh những vùng đất nghèo dinh dưỡng là ứng dụng công nghệ sinh học vào nông nghiệp, đúng tinh thần đổi mới sáng tạo của Nghị quyết 57-NQ/TW”.
Sản phẩm Bồ Đề 12688 là sản phẩm hữu cơ sinh học chiết xuất 100% từ thảo dược, có khả năng bổ sung và hoạt hóa các phytohormone tự nhiên như auxin, cytokinin, gibberellin cùng các hợp chất sinh học như flavonoid, phenolic, terpenoid. Sản phẩm giúp kích thích phát triển rễ, mầm, lá; tăng khả năng chống chịu của cây trước các điều kiện bất lợi như hạn, mặn, nhiệt, phèn; đồng thời cải thiện khả năng hấp thu và đồng hóa dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng.
Trong 17 năm qua, Bồ Đề Group đã dành tâm huyết để đưa sản phẩm công nghệ sinh học vào canh tác nông nghiệp. Doanh nghiệp được Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) giao dự án Khuyến nông trung ương về “Xây dựng mô hình tôm sú-lúa hữu cơ phục vụ phát triển vùng nguyên liệu tại Đồng bằng sông Cửu Long” từ năm 2022-2024. Kết quả được Bộ nghiệm thu theo quyết định số 733/QĐ-BTNMT ngày 11/4/2025 cho thấy 83% số tiêu chí cơ sở nuôi tôm sú-lúa hữu cơ đạt tiêu chuẩn hữu cơ Quốc gia TCVN 11041, năng suất và hiệu quả kinh tế tăng 30%.
“Việc người nông dân sử dụng sản phẩm hữu cơ sinh học không chỉ giúp tăng năng suất, mà còn kéo dài tuổi thọ của hoa trái, kéo dài tuổi thọ sinh trưởng của cây, mang lại nguồn thu nhập bền vững”, bà Hằng hạnh phúc nói.
Ông Phạm Văn Duy cũng ấn tượng trước khả năng của sản phẩm hữu cơ sinh học Bồ Đề. Qua nghiên cứu, thử nghiệm thực tiễn, các nhà khoa học nhận thấy công nghệ này tăng cường khả năng cải tạo đất thông qua cơ chế tác động kép: vừa xử lý trực tiếp các chất độc hại hóa học, vừa tái tạo hệ sinh thái đất. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những vùng đất bị nhiễm kim loại nặng như Cadimi, Pb. Khi được đưa vào đất, sản phẩm giúp cân bằng độ pH và tăng cường lượng oxy trong đất, thay đổi môi trường lý hóa, giúp đất không còn bị chai hóa hay ngộ độc hóa học. Nhờ tăng oxy và cân bằng pH, môi trường đất được “xanh hóa” và tái sinh, tạo điều kiện cho vi sinh vật có lợi và giun đất phát triển mạnh mẽ trở lại.
Những kết quả bước đầu từ công nghệ sinh học không chỉ dừng lại ở cải tạo đất hay tăng năng suất cây trồng, mà quan trọng hơn là mở ra một tư duy mới trong nông nghiệp: sản xuất dựa trên hệ sinh thái bền vững, giảm phụ thuộc hóa chất và hướng tới giá trị lâu dài. Khi đất được “chữa lành”, cây trồng khỏe hơn và người nông dân có thu nhập ổn định hơn, hành trình xanh hóa nông nghiệp không còn là khẩu hiệu mà dần trở thành hiện thực.
