Diêm dân Sa Huỳnh đối mặt nghịch cảnh: Muối tan hết khi giá lên cao
Chỉ sau một đêm mưa bão dữ dội, hàng nghìn tấn muối của các diêm dân tại vùng muối Sa Huỳnh, thuộc phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi, đã tan biến theo dòng nước biển tràn vào đồng. Điều trớ trêu xảy ra khi giá muối bất ngờ tăng vọt, nhiều người lại rơi vào cảnh trắng tay, không còn gì để bán. Trước nghịch cảnh ấy, những người làm muối bước vào vụ sản xuất mới với nhiều hy vọng nhưng cũng đầy lo âu.
Chuyện 'lạ' ở vùng muối Sa Huỳnh
Có những thời điểm, muối Sa Huỳnh ế ẩm hàng nghìn tấn khiến diêm dân phải bỏ ruộng hoang. Khoảng mười năm trước, chính quyền tỉnh Quảng Ngãi đã hỗ trợ hơn 125 tấn gạo để giúp họ vượt qua khó khăn, gắn bó với ruộng muối. Tuy nhiên, nhiều người vẫn buộc phải từ bỏ nghề làm muối vì giá thành quá thấp, thậm chí có lúc chẳng có ai mua. Hiện tại, giá muối Sa Huỳnh đang ở mức cao kỷ lục, khoảng 3.000 đồng/kg, nhưng đáng tiếc là nhiều diêm dân chẳng còn muối để bán.
Nguyên nhân chính xuất phát từ cơn bão số 13 năm 2025, gây thiệt hại nặng nề cho khu vực. Bão đã khiến sóng biển dâng cao, tràn vào nhiều khu dân cư trên địa bàn. Nước biển ngược dòng, xâm nhập vào đầm nước mặn Sa Huỳnh rồi vượt qua cả đê bao, ngập tràn các đồng muối. Lượng nước khổng lồ này đã làm tan chảy hơn 4.000 tấn muối của diêm dân, vốn được chất thành đống trên những bờ cao. Nhiều hộ gia đình mất sạch muối chỉ sau một đêm mưa bão. Thành quả cả mùa vụ nhọc nhằn trên đồng muối đã tan theo nước.
Những câu chuyện đau lòng từ đồng muối
Với 900 m2 ruộng muối kết tinh, vụ sản xuất năm 2025, diêm dân Lê Lệ (62 tuổi) thu về 50 tấn muối. Vợ chồng ông còn mua thêm 50 tấn để trữ lại, chờ giá lên cao bán kiếm lời. Thế nhưng, nước tràn qua đê trong đêm mưa bão đã khiến 80 tấn muối của ông tan thành nước. Sau khi nước rút, vợ chồng ông ra đồng lượm nhặt những đoạn dây thừng, cọc tre, và bạt ni lông phủ muối còn sót lại trên bờ đê. Họ chỉ kịp bán 20 tấn muối còn lại vào dịp trước Tết để trang trải cuộc sống. Giờ đây, giá muối lên cao nhưng họ lại không còn muối để bán. "Không chỉ riêng vợ chồng tôi, nhiều bà con cũng bị thiệt hại và bây giờ hết sạch muối...", ông Lệ tâm sự.
Diêm dân Nguyễn Thành Út (69 tuổi) chia sẻ, vụ muối thường kéo dài từ đầu tháng 3 đến cuối tháng 7 âm lịch, khi trời bắt đầu mưa. "Lúc đó, giá muối ở mức thấp. Trước và sau Tết, giá muối thường nhích lên cao hơn. Nguyên nhân là do chưa vào vụ mới và nhu cầu tiêu thụ tăng cao. Thời điểm này, ngư dân thường trúng đậm cá cơm và nhiều người mua muối để muối mắm. Bởi vì muối Sa Huỳnh mặn dịu nên muối mắm rất ngon...", ông Út giải thích.
Vào vụ mới, làm lại từ đầu với muôn vàn khó khăn
Sau Tết, các diêm dân lại ra đồng tu sửa bờ, nạo vét kênh mương, tháo cạn nước, san phẳng nền ruộng, và dùng gàu tát nước ở những thửa ruộng sâu trước khi san phẳng. Đất khô héo sau những ngày phơi nắng, họ nện chặt nền ruộng gần như sân xi măng. Giữa chiều, trời đổ mưa, thế là họ lại kiên trì làm lại từ đầu...
Diêm dân Trần Ngọc Tuyên (60 tuổi) tâm sự: "Năm nay phải đến đầu tháng 3 âm lịch mới thu được muối. Tôi có 9 thửa ruộng muối kết tinh với tổng diện tích khoảng 450 m2. Trong cơn bão số 13 năm vừa rồi, nước cuốn trôi và làm rách hết bạt trải nền ruộng. Tôi hỏi giá để mua bạt mới, nhưng nghe nói hơn 20 triệu đồng nên thôi, vì không còn đủ tiền, đành sản xuất muối theo phương pháp truyền thống...".
Bạt trải trên nền 18 thửa ruộng muối kết tinh của vợ chồng ông Lê Lệ cũng bị nước cuốn trôi trong đêm mưa bão. Những tấm còn lại bị rách tả tơi trông thật thảm hại. Ông nén tiếng thở dài khi biết số tiền mua bạt mới khá lớn, gia đình không kham nổi. Vợ chồng ông dự định tận dụng bạt cũ nhặt được sau bão, vá những chỗ rách để sản xuất tạm bợ. "Hầu hết bạt trải trên ruộng đều bị cuốn trôi hoặc bị rách nhưng tôi và bà con không đủ sức mua mới. Thu nhập của diêm dân chỉ trông chờ vào muối, mà muối lại bị nước làm tan chảy nên cuộc sống hết sức khó khăn. Mong Nhà nước hỗ trợ bạt trải nền ruộng để việc sản xuất được thuận lợi và tăng năng suất muối", ông Lệ bày tỏ.
Những đề xuất và động thái hỗ trợ từ chính quyền
Sản lượng muối thu hoạch hằng năm tại Sa Huỳnh lên đến 6.000 - 8.000 tấn, nhưng cuộc sống của diêm dân nơi đây vẫn gặp nhiều khó khăn. Ông Nguyễn Hữu Chánh, Giám đốc Hợp tác xã sản xuất muối 2 Sa Huỳnh, cho biết: "Giá muối thường ở mức thấp, chỉ tăng vào thời điểm trước và sau Tết. Bà con muốn trữ để bán vào lúc đó nhưng việc bảo quản khó khăn. Đề nghị cơ quan chức năng hỗ trợ xây dựng sân phơi và kho trữ muối để tránh bị tan chảy".
Bước đầu, chính quyền địa phương cũng đã có động thái hỗ trợ. Ông Nguyễn Viết Thanh, Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh, chia sẻ: "Chúng tôi đang phối hợp với đơn vị liên quan hoàn tất thủ tục để nâng cấp đê bao đồng muối với kinh phí cấp trên hỗ trợ 1,8 tỉ đồng nhằm ngăn nước thủy triều làm tan muối và tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất của diêm dân".
Đồng muối Sa Huỳnh có diện tích 107 ha với hơn 500 hộ dân tham gia sản xuất. Sản phẩm muối Sa Huỳnh đã được Cục Sở hữu trí tuệ (thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ cũ) cấp giấy chứng nhận thương hiệu vào năm 2011. Đặc biệt, nghề làm muối ở Sa Huỳnh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2024, khẳng định giá trị văn hóa lâu đời của nghề truyền thống này.
