ERPA - Giải Pháp Tài Chính Đột Phá Cho Bảo Vệ Rừng Tại Nghệ An
ERPA, viết tắt của Thỏa thuận Mua bán Giảm phát thải, là một thỏa thuận quan trọng được ký kết vào tháng 10/2020 giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển quốc tế (IBRD), thuộc Ngân hàng Thế giới. Tổ chức này đóng vai trò là bên ủy thác của Quỹ Đối tác carbon lâm nghiệp (FCPF). Theo đó, Việt Nam đã cam kết chuyển nhượng cho FCPF 10,3 triệu tấn CO₂ giảm phát thải từ rừng tại 6 tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ, với giá trị hợp đồng lên đến 51,5 triệu USD, tương đương khoảng 1.250 tỷ đồng.
Tiềm Năng Lớn Từ Diện Tích Rừng Tự Nhiên
Trong số các tỉnh Bắc Trung Bộ, Nghệ An nổi bật với diện tích đất rừng lớn nhất, gần 1 triệu ha, trong đó hơn 790 nghìn ha là rừng tự nhiên. Đây chính là tiềm năng to lớn để tạo ra tín chỉ carbon thông qua các hoạt động bảo vệ và nâng cao chất lượng rừng tự nhiên. Sau khi Nghị định số 107/2022/NĐ-CP của Chính phủ về thí điểm chuyển nhượng kết quả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ có hiệu lực, Nghệ An đã chủ động vào cuộc nhằm cụ thể hóa và tổ chức thực hiện ERPA một cách hiệu quả.
Nguồn Vốn Quan Trọng Giảm Áp Lực Ngân Sách
Trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách dành cho bảo vệ rừng còn hạn hẹp, dòng vốn từ ERPA cùng với dịch vụ môi trường rừng đã giúp tỉnh Nghệ An giảm đáng kể gánh nặng ngân sách cho công tác duy trì, bảo vệ và phát triển rừng. Ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, cho biết đến thời điểm hiện tại, tổng nguồn thu từ ERPA trên địa bàn tỉnh đã đạt 356,43 tỷ đồng. Trong đó, 355,58 tỷ đồng được điều phối từ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Trung ương, tạo nên một nguồn lực tài chính quan trọng để hỗ trợ và khuyến khích cộng đồng tham gia vào công tác bảo vệ, phát triển rừng tự nhiên.
Giải Ngân Hiệu Quả Và Minh Bạch Trong Chi Trả
Trong năm 2025, Nghệ An đã giải ngân hơn 144 tỷ đồng, tương đương 81% kế hoạch năm, với 138 tỷ đồng được chi trả trực tiếp cho các đối tượng hưởng lợi. Công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch trong quá trình chi trả. Hệ thống phần mềm quản lý tài chính ERPA đã được đưa vào vận hành, góp phần hiện đại hóa công tác lâm nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý.
Lợi Ích Thiết Thực Cho Hàng Chục Nghìn Hộ Dân Vùng Cao
Không chỉ góp phần giữ màu xanh cho rừng, ERPA còn mang lại lợi ích thiết thực cho hàng chục nghìn hộ dân sinh sống tại các vùng cao của tỉnh. Năm 2024, toàn tỉnh có 457 cộng đồng tham gia quản lý rừng, được hỗ trợ gần 64 tỷ đồng cho sinh kế và khoán bảo vệ rừng. Mỗi cộng đồng được nhận hỗ trợ tối đa 50 triệu đồng mỗi năm. Nguồn kinh phí này đã giúp bà con triển khai nhiều công trình thiết thực, vừa cải thiện điều kiện sống, vừa nâng cao trách nhiệm cộng đồng đối với công tác bảo vệ rừng.
Ông La Đức Toàn, một cư dân tại bản Châu Sơn, xã Con Cuông, vui mừng chia sẻ: “Trước đây dân bản giữ rừng vì trách nhiệm, còn giờ giữ rừng có thêm tiền làm đường, làm ống dẫn nước về tận nhà. Chúng tôi bảo nhau không ai được phá rừng, vì rừng là ‘sổ tiết kiệm’ của cả bản rồi!”
Những Bất Cập Và Kiến Nghị Cho Giai Đoạn Tiếp Theo
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, việc triển khai ERPA tại Nghệ An vẫn còn một số bất cập. Công tác lập danh sách và chi trả cho các cộng đồng chủ rừng gặp khó khăn do cơ sở dữ liệu chưa được đồng bộ hóa. Mức hỗ trợ sinh kế 50 triệu đồng mỗi năm cho mỗi cộng đồng được cho là chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Ngoài ra, các biện pháp lâm sinh còn hạn chế, thủ tục phức tạp và thời gian thực hiện ngắn cũng là những rào cản cần được khắc phục.
Theo ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, từ thực tiễn triển khai, tỉnh đã kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho phép kéo dài thời gian thí điểm, sớm xây dựng giai đoạn 2 của dự án. Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể về việc sử dụng nguồn kinh phí tồn dư sau năm 2025. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh, mở rộng đối tượng và nội dung chi, nâng mức hỗ trợ sinh kế cho phù hợp hơn với thực tế là rất cần thiết. Đặc biệt, cần cho phép thử nghiệm cơ chế liên kết tài chính ERPA với các mô hình kinh tế lâm nghiệp, OCOP và du lịch sinh thái để tạo ra sự bền vững lâu dài.
