Hồ tiêu Gia Lai hồi sinh mạnh mẽ sau cú sốc khủng hoảng
Chỉ vài năm trước, dọc tuyến quốc lộ 14 từ đô thị Pleiku xuống các huyện của tỉnh Đắk Nông, hình ảnh phổ biến không còn là những đồi tiêu xanh mướt mà thay vào đó là các vườn tiêu trụi lá, trơ trọi giữa nắng gió khắc nghiệt. Đây chính là hệ quả của một cuộc khủng hoảng nông nghiệp nghiêm trọng khi hàng ngàn hecta hồ tiêu bị chết hàng loạt do dịch bệnh và giá cả lao dốc không phanh.
Giai đoạn phát triển nóng và hậu quả đắng cay
Vào giai đoạn 2014 - 2015, giá tiêu từng đạt đỉnh điểm với mức 200.000 - 250.000 đồng/kg, kéo theo làn sóng mở rộng diện tích trồng tiêu một cách ồ ạt và thiếu kiểm soát. Tại tỉnh Gia Lai, diện tích hồ tiêu đã vượt xa quy hoạch đề ra, tăng gấp đôi và đạt hơn 12.000 hecta vào năm 2017. Nhiều người dân đã vay vốn ngân hàng, phá bỏ cây cà phê, mua đất để trồng tiêu trong khi giống cây và kỹ thuật canh tác không được quản lý chặt chẽ.
Hệ quả tất yếu đã đến rất nhanh chóng. Dịch bệnh "chết nhanh, chết chậm" bùng phát và lan rộng, cộng thêm tình trạng mưa kéo dài gây ngập úng khiến gần 10.200 hecta hồ tiêu tại khu vực Tây Nguyên bị thiệt hại nặng nề, trong đó Gia Lai trở thành tâm điểm của dịch bệnh. Cùng thời điểm đó, giá tiêu lao dốc thê thảm, từ mức hơn 200.000 đồng/kg giảm xuống chỉ còn 36.000 - 40.000 đồng/kg vào năm 2020. Không ít gia đình rơi vào cảnh khánh kiệt vì cây tiêu, buộc phải bán tháo tài sản hoặc giao lại cho ngân hàng xử lý, sau đó phải đi làm thuê xa nhà để trả nợ. Tổng dư nợ của các hộ trồng tiêu trên địa bàn Tây Nguyên ước tính lên đến khoảng 12.000 tỉ đồng. Diện tích hồ tiêu tại Gia Lai cũng thu hẹp đáng kể, chỉ còn lại vài ngàn hecta, phần lớn trong số đó sinh trưởng kém và phát triển một cách cầm chừng.
Sự hồi sinh ngoạn mục của "vàng đen"
Dù trải qua giai đoạn lao dốc đầy khó khăn, cây tiêu tại Gia Lai đang dần hồi sinh một cách mạnh mẽ. Những nông dân kiên trì, áp dụng phương pháp canh tác bài bản và không chạy theo phong trào đã chứng minh rằng vùng đất đỏ bazan ở các huyện như Chư Sê, Chư Pưh… vẫn rất phù hợp với loại cây được mệnh danh là "vàng đen".
Sau những năm tháng giá cả sụt giảm, giá tiêu hiện nay đã phục hồi mạnh mẽ, tạo động lực lớn cho người trồng quay trở lại với loại cây truyền thống này. Tại xã Ia Ko, ông Nguyễn Tấn Lục duy trì canh tác tiêu theo hướng hữu cơ với khoảng 700 trụ. Nhờ áp dụng phương pháp này, vườn tiêu của gia đình ông phát triển ổn định và ít bị sâu bệnh tấn công.
Trong vụ thu hoạch này, mỗi trụ tiêu cho khoảng 3 kg tiêu tươi, với giá tiêu dao động từ 140.000 - 150.000 đồng/kg, gia đình ông Lục ước tính thu về hơn 300 triệu đồng, một mức thu nhập mà chỉ vài năm trước đây khó có thể tưởng tượng được.
Nguồn cung giảm kéo giá tiêu lên cao
Câu chuyện thành công của ông Lục không phải là trường hợp ngoại lệ. Ông Nguyễn Kim Anh, Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Gang, cho biết toàn xã hiện có khoảng 650 hecta hồ tiêu, trong đó hơn 600 hecta đang trong giai đoạn kinh doanh. Năng suất bình quân đạt khoảng 4 tấn/ha. Dù thời tiết có nhiều bất lợi và nhiều diện tích tiêu đã già cỗi, nhưng với mức giá tiêu duy trì ở khoảng 150.000 - 160.000 đồng/kg, người dân vẫn rất phấn khởi bước vào vụ thu hoạch mới.
Theo ông Hoàng Phước Bính, nguyên Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Hồ tiêu Chư Sê, giá tiêu trong nước hiện nay dao động khoảng 150.000 - 152.000 đồng/kg, đây là mức cao nhất từ đầu năm đến nay. "Diễn biến này phản ánh rõ quy luật cung - cầu khi nguồn cung toàn cầu suy giảm sau nhiều năm giá thấp và dịch bệnh hoành hành. Sản lượng hồ tiêu năm 2025 ước tính giảm từ 10 - 15%, thậm chí một số vùng còn giảm mạnh hơn do thời tiết bất lợi và diện tích già cỗi. Trong khi đó, diện tích trồng mới những năm gần đây chưa đủ để bù đắp sản lượng thiếu hụt. Chính sự thu hẹp nguồn cung đã giúp giá tiêu duy trì ở mức cao, tạo lợi thế rõ rệt cho người sản xuất", ông Bính phân tích.
Định hướng phát triển bền vững cho tương lai
Hiện nay, tổng diện tích hồ tiêu tại Gia Lai vào khoảng 8.500 hecta, sản lượng năm 2025 ước đạt trên 27.000 tấn. Tỉnh đang định hướng đến năm 2030 sẽ ổn định diện tích khoảng 10.000 hecta, tập trung vào các phương pháp canh tác hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Sau cú "vấp ngã" đau đớn do phát triển nóng, nông dân Gia Lai đã rút ra bài học quan trọng: không chạy theo phong trào mà hướng tới sản xuất bền vững. Với đà tăng của giá tiêu hiện nay, cùng sự thay đổi tích cực trong tư duy canh tác, "vàng đen" đang dần lấy lại vị thế vốn có, mở ra hy vọng phục hồi ổn định cho ngành hồ tiêu trong thời gian tới.
