Hơn ba thập kỷ trước, xã Vĩnh Bình, huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang nép mình bên dòng sông Cái Lớn, là vùng đất quanh năm chỉ trồng được khóm, dừa và một số loại cây chịu phèn, mặn. Dưới các ao, kênh, mương, hệ sinh thái thủy sản nghèo nàn. Thế nhưng, ngày nay, nơi đây đã trở thành điểm sáng với mô hình nuôi tôm càng xanh mang lại hiệu quả kinh tế cao, biến vùng đất khó thành miền quê đáng sống.
Hành trình chuyển đổi từ những mương khóm
Ông Lê Minh Giới (52 tuổi, ấp Đồng Tranh, xã Vĩnh Bình) là một trong những người tiên phong của cuộc chuyển mình này. Hơn 30 năm trước, ông đã đi nhiều nơi như Bạc Liêu, Sóc Trăng để học hỏi kinh nghiệm nuôi tôm càng xanh, sau đó về nuôi thử nghiệm trong các mương khóm của gia đình.
“Ban đầu tôi nuôi trong các mương khóm. Con tôm bắt lên khỏe mạnh, ú nần, nhìn là phát thèm. Thu hoạch tôm từ những mương khóm mang ra chợ bán giá rất cao, thậm chí chỉ nuôi ở vài mương khóm thu về cả trăm triệu đồng”, ông Giới chia sẻ.
Từ thành công ban đầu, ông Giới đã mở rộng dần diện tích. Hiện nay, ông sở hữu hơn 100 công đất nuôi tôm, mỗi năm xuất bán cả chục tấn, thu về vài trăm triệu đến cả tỷ đồng. Khi có khách đến thăm, ông thường mời thưởng thức đĩa tôm càng xanh luộc nước dừa đỏ au, con nào cũng mập ú với niềm tự hào: “Ở đây nhiều lắm”.
Vượt qua trở ngại để chứng minh hiệu quả
Con đường chuyển đổi không hề dễ dàng. Giai đoạn đầu, nhiều nông dân gặp phải trở ngại khi chính quyền địa phương lúc đó không cho phép chuyển đổi sang nuôi tôm vì lo ngại phá vỡ quy hoạch và ảnh hưởng đến chất lượng đất đai.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của con tôm càng xanh qua từng năm đã chứng minh sự cần thiết của việc chuyển đổi. Đặc biệt, tại các địa bàn có nguồn nước lợ như Vĩnh Bình, mô hình trồng lúa-nuôi tôm kết hợp tỏ ra phù hợp hơn hẳn so với canh tác 2 vụ lúa kém hiệu quả trước đây.
Anh Phạm Quốc Đoàn (42 tuổi, cũng ở ấp Đồng Tranh) là một minh chứng sống động. Cách đây hơn 15 năm, anh rất khó khăn do trồng lúa 2 vụ thất bát vì lúa nhiễm mặn, hạt lép. Khi phong trào nuôi tôm càng xanh ở Vĩnh Bình nở rộ, anh Đoàn quyết định nuôi thử nghiệm trên mương khóm và “trúng đậm”.
“Tôm càng xanh ở đây là tôm sạch, được nhiều người ăn khen ngon, bởi thịt dai, chắc và ngọt. Tôm vừa bắt lên luộc có màu đỏ rất đẹp nên thương lái và người ăn rất ưa chuộng”, anh Đoàn giải thích về sức hút của đặc sản địa phương.
Bí quyết từ thiên nhiên tạo nên chất lượng đặc biệt
Theo lãnh đạo xã Vĩnh Bình, chưa có nghiên cứu khoa học chính thức nào lý giải vì sao tôm càng xanh ở đây lại ngon hơn những nơi khác. Tuy nhiên, nhiều thực khách và người dân địa phương đưa ra giả thuyết thú vị.
Thứ nhất, con tôm càng xanh tại Vĩnh Bình có thể đã tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên như rong, rêu, gốc rạ từ lúa – vốn là loại cây trồng không sử dụng nhiều phân bón, thuốc hóa học. Điều này góp phần tạo nên đặc tính “sạch” và thơm ngon cho thịt tôm.
Thứ hai, nguồn nước lợ dẫn từ đầu nguồn sông Cái Lớn vào các cánh đồng nuôi tôm được cho là yếu tố then chốt, giúp thịt tôm có độ dai, vị ngọt và hương thơm đặc trưng khó nơi nào sánh bằng.
Vĩnh Bình – vùng đất giàu tiềm năng và bản sắc
Xã Vĩnh Bình ngày nay được sáp nhập từ các xã Vĩnh Bình Nam, Vĩnh Bình Bắc, Bình Minh của huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang cũ. Nơi đây không chỉ là địa danh thân thương trong bài vọng cổ “Dệt chặng Đường Xuân” của soạn giả Anh Động, mà còn là một căn cứ địa cách mạng vững chắc trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Với diện tích tự nhiên gần 160 km2 và dân số trên 30.271 người, Vĩnh Bình sở hữu tiềm năng to lớn về nông nghiệp và thủy sản. Theo số liệu từ địa phương:
- Mỗi năm, xã thả nuôi hơn 12.000 ha tôm, sản lượng đạt trên 85.000 tấn.
- Trong đó, tôm nuôi đạt 61.000 tấn, vượt 9% so với kế hoạch đề ra.
- Các mô hình tôm-lúa, tôm xen canh (tôm sú, tôm càng xanh, tôm thẻ) không chỉ giúp nông dân tăng thu nhập mà còn góp phần thích ứng với biến đổi khí hậu.
Bên cạnh thế mạnh về tôm, địa phương còn phát triển đa dạng các loại cây trồng như lúa, khóm, dưa lưới, dưa hoàng kim và rau màu. Sau sáp nhập, Vĩnh Bình hiện có 4 chợ và gần 1.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh, tạo ra nhiều công ăn việc làm và thúc đẩy giao thương.
Định hướng phát triển bền vững
Toàn xã hiện có 10 hợp tác xã và 45 tổ hợp tác. Nhiều sản phẩm địa phương như tôm khô, khô cá sặc, khô lóc, dưa lưới, chuối sấy… đã được công nhận OCOP 3 sao, khẳng định chất lượng và giá trị.
Sự chuyển mình mạnh mẽ của Vĩnh Bình có được nhờ vào việc được chú trọng đầu tư hạ tầng nông thôn. Tất cả các ấp đều có đường bê-tông hóa kết nối với trung tâm xã. Đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế cũng được quan tâm đầu tư, góp phần củng cố niềm tin của người dân.
Đảng bộ xã Vĩnh Bình đã xác định định hướng phát triển trong 5 năm tới (2025-2030):
- Huy động nguồn lực đầu tư vào giao thông, chợ, đô thị, văn hóa và môi trường.
- Gắn kết chặt chẽ với xây dựng xã nông thôn mới nâng cao.
- Cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số.
Mục tiêu cụ thể đến năm 2030:
- Tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn đạt hơn 12.000 tỷ đồng.
- Sản lượng lúa trên 95.500 tấn.
- Nuôi trồng thủy sản đạt 91.300 tấn, trong đó sản lượng tôm nuôi là 64.900 tấn.
- Thu nhập bình quân đầu người đạt từ 86 triệu đồng.
- Tỷ lệ hộ nghèo toàn xã giảm xuống dưới 2,4%.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Võ Thanh Xuân khẳng định: “Xã từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành miền quê hương đáng sống bên dòng sông Cái Lớn. Ở đó, người dân không chỉ đủ đầy vật chất, mà còn được nâng cao chất lượng đời sống tinh thần, gìn giữ bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường bền vững”.
Từ một vùng đất phèn mặn khó canh tác, nhờ sự năng động, sáng tạo và quyết tâm chuyển đổi của người dân và chính quyền, Vĩnh Bình đang viết nên câu chuyện thành công về phát triển nông nghiệp bền vững, biến ước mơ về một miền quê đáng sống thành hiện thực.
