Đầu tư nông nghiệp xanh: Thành tựu và thách thức trong bối cảnh mới
Trong giai đoạn 2020-2025, nền nông nghiệp Việt Nam đã đối mặt với nhiều thách thức lớn từ bối cảnh quốc tế và trong nước. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, đại dịch Covid-19 đã tác động mạnh mẽ đến sản xuất nông nghiệp, gây gián đoạn chuỗi cung ứng. Tiếp đó là những bất ổn về an ninh, chính trị toàn cầu, cùng với các vấn đề thuế quan và rào cản thương mại trong quá trình chuyển dịch xanh. Ở trong nước, thiên tai diễn biến phức tạp đã ảnh hưởng sâu sắc đến ngành nông nghiệp và nông thôn, gây thiệt hại lớn về tài sản, hoa màu và con người.
Thành tựu nổi bật của ngành nông nghiệp
Tuy nhiên, nền nông nghiệp Việt Nam vẫn khẳng định vai trò là trụ cột của nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào bảo đảm an sinh xã hội và an ninh lương thực. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn ngành giai đoạn 2021-2025 đạt mức 3,6-3,7% mỗi năm. Riêng năm 2025, con số này là 3,78%, cao hơn đáng kể so với giai đoạn 2016-2020 (2,93%) và vượt mục tiêu đề ra ban đầu là khoảng 2,5-3%/năm.
Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản liên tục tăng từ 48,6 tỷ USD năm 2021 lên 70,9 tỷ USD năm 2025, vượt xa mục tiêu 50 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt khoảng 9,8%/năm. Thu nhập của cư dân nông thôn cũng cải thiện rõ rệt: năm 2022 đạt 47,2 triệu đồng/người, năm 2023 là 50,04 triệu đồng/người (tăng 1,2 lần so với năm 2020), và năm 2024 đạt 57 triệu đồng/người.
Hạn chế trong đầu tư công
Mặc dù đóng góp khoảng 12% GDP và sử dụng gần 27% lực lượng lao động, đầu tư công cho nông nghiệp vẫn còn thấp, chưa đến 5% tổng đầu tư toàn xã hội. Điều này không tương xứng với vai trò và đóng góp của ngành. Hoạt động đầu tư chủ yếu tập trung vào khu vực truyền thống mà chưa chú trọng đủ đến nghiên cứu phát triển (R&D), khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển vùng nguyên liệu bài bản, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và hạ tầng logistics.
Những rào cản cấu trúc lớn
Việc chuyển đổi sang nông nghiệp xanh và bền vững đang vấp phải nhiều khó khăn. Thứ nhất, tư duy và tầm nhìn cho đổi mới trong định hướng đầu tư còn hạn chế. Thứ hai, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún với diện tích canh tác bình quân chỉ 0,3-0,5 ha/hộ, làm tăng chi phí giao dịch để áp dụng công nghệ. Thứ ba, chi phí đầu tư cho nền kinh tế xanh còn cao, trong khi tài chính xanh chưa đủ sức thúc đẩy do khó khăn về tiếp cận vốn. Thứ tư, biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, với Việt Nam nằm trong nhóm năm quốc gia chịu rủi ro cao nhất toàn cầu. Thứ năm, thiếu lực lượng tiên phong sẵn sàng cho đổi mới, như nông dân trí thức và doanh nghiệp dẫn dắt.
Giải pháp thúc đẩy đầu tư
Để biến đầu tư công thành "đòn bẩy" kích hoạt nguồn lực tư nhân và xã hội cho nông nghiệp xanh, cần tập trung vào các lĩnh vực quan trọng, xây dựng hệ sinh thái phát triển, và đổi mới môi trường kinh doanh. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, và cải cách thủ tục hành chính. Huy động đầu tư tư nhân thông qua chính sách hỗ trợ và hợp tác công tư, đồng thời phát triển các công cụ chính sách mới dựa trên cơ chế thị trường như tín chỉ đa dạng sinh học và tín dụng xanh. Nâng cao kiến thức, kỹ năng cho nông dân thông qua các chương trình khuyến nông và tập huấn là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu bền vững.
