Xung đột Trung Đông làm lộ điểm yếu chuỗi cung ứng, đe dọa an ninh lương thực toàn cầu
Theo thông tin từ AP, nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO), ông Maximo Torero, nhận định cuộc xung đột hiện nay đã làm lộ rõ những điểm yếu nghiêm trọng trong hệ thống sản xuất và cung ứng toàn cầu. Các quốc gia có sản xuất nội địa hạn chế và phụ thuộc nhiều vào các tuyến cung ứng từ bên ngoài đang phải đối mặt với những thách thức lớn, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và an ninh lương thực.
Gián đoạn tại Eo biển Hormuz và tác động đến nông nghiệp
FAO cũng đưa ra cảnh báo mới đây về tình trạng gián đoạn tại Eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải biển chiến lược quan trọng bậc nhất thế giới. Sự gián đoạn này không chỉ ảnh hưởng đến ngành năng lượng mà còn tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, gây thêm áp lực cho các nền kinh tế dễ tổn thương. Các khu vực bị ảnh hưởng trực tiếp bao gồm một số quốc gia vùng Vịnh, Nam Á và một phần khu vực châu Phi cận Sahara, nơi các cú sốc về phân bón và năng lượng có thể lập tức tác động đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt trong mùa gieo trồng.
Vai trò then chốt của vùng Vịnh trong sản xuất phân bón
Vùng Vịnh được xem là một trong những trung tâm sản xuất phân bón quan trọng nhất của thế giới. Khu vực này sản xuất gần một phần hai sản lượng lưu huỳnh được bán trên toàn cầu và khoảng một phần ba sản lượng urê, loại phân bón được giao dịch nhiều nhất thế giới. Ngoài ra, vùng Vịnh cũng cung cấp khoảng 25% lượng amoniac toàn cầu, một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón.
Tuy nhiên, từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran và các lực lượng thân Tehran bùng phát, nhiều nhà máy sản xuất phân bón, đặc biệt tại Qatar, đã phải ngừng hoạt động. Trong khi đó, Eo biển Hormuz, tuyến vận tải hàng hải quan trọng của thế giới, phần lớn vẫn chỉ lưu thông một phần theo thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4. Diễn biến này khiến giá phân bón toàn cầu tăng vọt và Liên Hợp Quốc bày tỏ đặc biệt lo ngại về tác động xấu đối với các nước đang phát triển.
Sự phụ thuộc của các nền kinh tế lớn vào nguồn cung từ vùng Vịnh
Nhiều quốc gia sản xuất lương thực lớn như Mỹ và Australia phụ thuộc đáng kể vào nguồn urê và phốt-phát từ các nước vùng Vịnh. Brazil, nước sản xuất đậu tương lớn nhất thế giới, nhập khẩu phần lớn urê từ Qatar và Iran, trong khi Ấn Độ phụ thuộc vào nguồn phốt-phát từ Saudi Arabia. Châu Á cũng là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung từ vùng Vịnh. Theo số liệu năm 2024, châu Á nhập khẩu khoảng 64% amoniac và hơn 50% lưu huỳnh cùng phốt-phát từ Trung Đông.
Tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực
Sự gián đoạn nguồn cung phân bón đang ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp. Chuyên gia Sylvain Pellerin thuộc Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Pháp (INRAE) cho rằng, nhu cầu đối với các loại phân bón chứa ni-tơ như urê, amoni nitrat và ka-li vẫn không ngừng tăng, đặc biệt tại châu Á. Nếu thiếu ba loại đầu vào quan trọng này, sản lượng cây trồng toàn cầu có thể giảm tới một phần ba.
Giới chuyên gia cảnh báo nếu xung đột Trung Đông kéo dài, triển vọng nguồn cung phân bón từ các nước vùng Vịnh sẽ trở nên bất định. Trong khi đó, việc sửa chữa và tái thiết các nhà máy có thể mất nhiều thời gian trước khi sản xuất được phục hồi hoàn toàn sau khi xung đột kết thúc. Hiện tại, nhu cầu trước mắt của nông dân vẫn cơ bản được đáp ứng, song những lo ngại đang tập trung vào mùa gieo trồng tại nam bán cầu, bắt đầu từ tháng 6.
Nguy cơ nghiêm trọng đối với an ninh lương thực tại châu Phi
Liên minh châu Phi (AU) và các đối tác cảnh báo xung đột tại Trung Đông đang đặt các nền kinh tế châu Phi trước nguy cơ nghiêm trọng về an ninh lương thực. Trong báo cáo chung về chính sách công bố mới đây, AU cùng Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về châu Phi (UNECA), Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) nhấn mạnh, xung đột càng kéo dài và gây gián đoạn nghiêm trọng tới các tuyến vận tải, năng lượng và phân bón, thì nguy cơ suy giảm tăng trưởng đáng kể ở châu Phi càng tăng.
Các tổ chức này cảnh báo, xung đột, vốn đã gây cú sốc thương mại, có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng chi phí sinh hoạt do giá năng lượng và lương thực tăng cao. Xung đột có thể đẩy giá lương thực tăng cao, gây tác động nặng nhất tới các nhóm dân cư dễ tổn thương và làm suy giảm an ninh lương thực tại châu Phi.
Đồng thời, các bên đề xuất các giải pháp then chốt nhằm nâng cao khả năng chống chịu, bao gồm:
- Củng cố an ninh năng lượng.
- Mở rộng dư địa chính sách tài khóa và tiền tệ.
- Thiết lập mạng lưới an toàn tài chính trên toàn châu lục.
Ông Moses Vilakati, Ủy viên Phụ trách nông nghiệp, phát triển nông thôn, kinh tế biển và môi trường bền vững của AU cho biết, khoảng 300 triệu người trên lục địa này đang phải đối mặt tình trạng mất an ninh lương thực, đòi hỏi các quốc gia trong khu vực đẩy nhanh việc triển khai các chương trình cấp châu lục nhằm xóa đói và giảm tình trạng suy dinh dưỡng. Nạn đói hiện ở mức đáng báo động tại một số quốc gia như Burundi, CHDC Congo, Madagascar, Somalia và Nam Sudan.
Xung đột vũ trang tiếp tục là nguyên nhân lớn nhất, gây ra khoảng 20 cuộc khủng hoảng lương thực ảnh hưởng tới gần 140 triệu người trên thế giới trong năm qua. Tình hình này đặt ra những thách thức cấp bách cho cộng đồng quốc tế trong việc bảo đảm an ninh lương thực và ổn định kinh tế toàn cầu.
