Tại hội thảo quản lý thuế theo dòng tiền do Cục Thuế (Bộ Tài chính) phối hợp với Báo Tiền phong tổ chức sáng ngày 20 tháng 5 tại Hà Nội, ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế), đã chỉ ra một số hình thức và hành vi của doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân có tiềm ẩn dấu hiệu rủi ro về dòng tiền trong quản lý thuế.
Năm hình thức giao dịch tiềm ẩn rủi ro
Thứ nhất là thông qua hợp đồng vay vốn nội bộ. Công ty mẹ chuyển tiền cho công ty con thông qua các hợp đồng vay vốn với lãi suất cao bất thường, hoặc ngược lại cho vay với lãi suất thấp hoặc thậm chí không có lãi suất. Cơ quan thuế có thể xem xét bản chất dòng tiền để xác định lại lãi suất, tính hợp lý của chi phí lãi vay tính thuế thu nhập doanh nghiệp, hoặc xem xét chi phí lãi vay có bị khống chế theo quy định về giao dịch liên kết và công thức EBITDA, từ đó truy thu và xử phạt về thuế.
Thứ hai là thông qua hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ. Công ty mẹ bán hàng cho công ty con với giá bất thường nhằm chuyển lợi nhuận, hoặc công ty con mua dịch vụ từ công ty mẹ với giá không hợp lý dưới hình thức dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát. Ông Trung cho biết: "Cơ quan thuế có thể xem xét hồ sơ, chứng từ để điều chỉnh chi phí tính thuế thu nhập doanh nghiệp, điều chỉnh giảm khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào, và xem xét tính rủi ro đối với hóa đơn không hợp pháp nếu dịch vụ không có thật".
Thứ ba là thông qua hợp đồng hợp tác đầu tư, phân chia lợi nhuận. Các doanh nghiệp có hình thức hợp tác đầu tư, góp vốn nhưng phân chia lợi nhuận không tương xứng với phần vốn góp, ghi nhận lợi nhuận về đơn vị được ưu đãi thuế. Cơ quan thuế sẽ xem xét tính hợp lý của các điều khoản hợp đồng và mối quan hệ giữa các doanh nghiệp để nhận diện rủi ro về việc tận dụng ưu đãi thuế hoặc điều chuyển lợi nhuận, từ đó xác định lại lợi nhuận và truy thu thuế thu nhập doanh nghiệp.
Thứ tư là thông qua các khoản tạm ứng kéo dài. Doanh nghiệp chuyển tiền cho doanh nghiệp khác hoặc cá nhân dưới hình thức tạm ứng kéo dài không rõ mục đích, hoặc các khoản tài trợ phi thương mại không có mục đích. Cơ quan thuế có thể xem xét bản chất khoản tạm ứng và hồ sơ đính kèm, xác định khoản tiền nhận tạm ứng có thể là doanh thu hoặc thu nhập khác để truy thu và xử phạt thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc thuế thu nhập cá nhân.
Cuối cùng, đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, ông Trung nêu rõ các trường hợp: hộ kinh doanh có doanh thu và dòng tiền lớn từ thương mại điện tử nhưng không đăng ký, kê khai nộp thuế; hộ kinh doanh đã đăng ký thuế nhưng phân chia doanh thu vào tài khoản cá nhân khác không phải tài khoản đăng ký kinh doanh; kết hợp giao dịch tiền qua ngân hàng và tiền mặt. Ông Trung khẳng định: "Cơ quan thuế có thể kết hợp dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các nguồn khác để truy thu, xử phạt về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, xử phạt hành vi bán hàng không xuất hóa đơn hoặc thậm chí hành vi trốn thuế".
Đề xuất kiểm tra thuế không cần kế hoạch
Trong thời gian tới, Ban Kiểm tra đề xuất việc kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế có thể không cần lập kế hoạch mà thực hiện kiểm tra theo thời gian thực, chuyển sang cơ chế giám sát và phát hiện rủi ro hoàn toàn tự động từ hệ thống. Đối với kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế, dựa trên kết quả phân tích rủi ro tự động, cơ quan thuế sẽ tối ưu hóa nguồn lực để ưu tiên lựa chọn và lập kế hoạch kiểm tra đối với những người nộp thuế có chỉ số rủi ro cao nhất.
Về phương thức quản lý thuế hiện đại, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, nhấn mạnh việc kết nối hệ sinh thái số giữa ngân hàng, cơ quan thuế và nền tảng công nghệ là yêu cầu bắt buộc. Bà cho rằng cần có giải pháp để người nộp thuế thuận tiện hơn trong kết nối và sử dụng nền tảng số, như ứng dụng eTax Mobile cần được cải tiến để đơn giản hóa và triển khai phổ cập. Với nợ thuế, hệ thống nên tự động thông báo để người nộp thuế nắm được.
Bà Cúc cũng đề xuất không nên xử phạt nặng hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi từ khoán thuế sang kê khai thuế, mà cần tăng cường hỗ trợ. Cần có sự thống nhất quan điểm giữa cơ quan thuế, quản lý thị trường và công an để giúp hộ kinh doanh yên tâm chuyển đổi.
