Sáng ngày 20 tháng 5, tại Hội thảo Quản lý thuế theo dòng tiền, ông Đặng Ngọc Minh – Phó Cục trưởng Cục Thuế – cho biết ngành thuế đang chuyển mạnh sang phương thức quản lý dựa trên đối chiếu dữ liệu, đặc biệt là dữ liệu từ hóa đơn điện tử.
Ông Minh nhấn mạnh rằng trong bối cảnh nhiều hoạt động kinh doanh diễn ra hoàn toàn trên môi trường số, với các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và mang tính xuyên biên giới, phương thức quản lý truyền thống dựa trên kê khai thuế và hậu kiểm không còn phù hợp. Những thay đổi này vừa mang lại cơ hội phát triển kinh tế – xã hội, vừa đặt ra thách thức cho công tác quản lý nhà nước nói chung và quản lý thuế nói riêng.
Theo lãnh đạo Cục Thuế, thời gian qua ngành thuế đã triển khai nhiều giải pháp hiện đại hóa: triển khai thành công hóa đơn điện tử và hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên toàn quốc; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong mọi khâu quy trình quản lý thuế; thiết lập Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài; xóa bỏ cơ chế khoán, thực hiện kê khai đối với hộ kinh doanh; xây dựng hệ thống quản lý rủi ro và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành, tổ chức liên quan.
Ông Đặng Ngọc Minh phát biểu: “Việc triển khai hóa đơn điện tử đã tạo ra nguồn dữ liệu khổng lồ về các giao dịch kinh tế. Nguồn dữ liệu này sẽ cơ bản đầy đủ nếu người nộp thuế tuân thủ đúng quy định”. Trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm trung tâm, làm căn cứ so sánh, đối chiếu với các dòng tiền khác của người nộp thuế để xác định nghĩa vụ thuế thực tế, phân tích rủi ro và kiểm tra khi cần thiết.
Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030 đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại, minh bạch, hiệu quả, lấy dữ liệu làm nền tảng và người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Ông Minh nhấn mạnh: “Để đạt mục tiêu này, cần có sự phối hợp, chia sẻ thông tin của Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển”. Cơ chế phối hợp cần được quy định rõ ràng, thường xuyên, tự động và theo thời gian thực. Khi đó, dữ liệu hóa đơn và thông tin dòng tiền sẽ tạo nên bức tranh toàn cảnh, một “hệ sinh thái” về dòng tiền của người nộp thuế, giúp phát hiện sớm rủi ro, xác định nghĩa vụ thuế thực tế, chống thất thu ngân sách, nâng cao tính minh bạch và tạo môi trường kinh doanh công bằng.
Các hình thức doanh nghiệp trốn, né thuế qua dòng tiền
Cũng tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Trung – Trưởng ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế) – chỉ ra một số hình thức doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có dấu hiệu rủi ro về dòng tiền.
Thứ nhất, thông qua hợp đồng vay vốn nội bộ: công ty mẹ chuyển tiền cho công ty con với lãi suất cao bất thường hoặc ngược lại cho vay lãi suất thấp, thậm chí không lãi suất, nhằm điều chuyển lợi nhuận, điều tiết doanh thu, chi phí để giảm lợi nhuận tính thuế.
Thứ hai, công ty mẹ bán hàng cho công ty con với giá bất thường (chuyển lợi nhuận) hoặc công ty con mua dịch vụ từ công ty mẹ với giá không hợp lý dưới hình thức dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát… nhằm tăng chi phí, giảm thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, tăng khấu trừ đầu vào VAT.
Thứ ba, thông qua hợp đồng hợp tác đầu tư, góp vốn nhưng phân chia lợi nhuận không tương xứng với vốn góp, ghi nhận lợi nhuận về đơn vị được ưu đãi thuế.
Thứ tư, doanh nghiệp chuyển tiền cho doanh nghiệp khác (từ công ty mẹ sang công ty con hoặc ngược lại) hoặc cho cá nhân dưới hình thức tạm ứng kéo dài không rõ mục đích, tài trợ phi thương mại.
Cuối cùng, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu, dòng tiền lớn từ thương mại điện tử nhưng không đăng ký, kê khai nộp thuế; hoặc có đăng ký thuế nhưng phân chia doanh thu vào tài khoản cá nhân khác nhằm che giấu dòng tiền, giảm nghĩa vụ thuế.
Ông Trung cho biết, thời gian tới cần xây dựng kiến trúc dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế với ngân hàng, trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử và cơ quan quản lý; lấy định danh điện tử và mã số thuế làm nền tảng kết nối; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong phân tích rủi ro. “Nếu triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ, dữ liệu và tổ chức thực hiện, quản lý thuế theo dòng tiền sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng; tăng cường kỷ luật tài chính; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia; tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, bền vững trong nền kinh tế số”, ông Trung nhấn mạnh.
