Cuộc đua giành thị phần bằng chiến lược đốt tiền trợ giá và miễn phí vận chuyển giữa các sàn thương mại điện tử đã chính thức kết thúc. Thay vào đó, Shopee và TikTok Shop đang bước vào giai đoạn tăng thu từ chính hệ sinh thái người bán, khiến tổng chi phí sàn trên mỗi đơn hàng tăng gấp 4 lần chỉ trong vòng 4 năm, khiến biên lợi nhuận của nhiều shop nhỏ ngày càng bị thu hẹp.
Phí sàn tăng gấp 4 lần trong 4 năm
Theo số liệu tổng hợp từ SHS, tỷ lệ chi phí trên giá trị đơn hàng đã tăng từ mức khoảng 8% năm 2022 lên 13% năm 2023 và đạt khoảng 18% trong năm 2024. Đến năm 2026, con số này được dự báo lên tới khoảng 33,8%. Như vậy, chỉ trong khoảng 4 năm, tổng chi phí sàn trên mỗi đơn hàng đã gấp 4 lần.
Việc Shopee và TikTok Shop đồng loạt tăng phí đang tác động gần như toàn bộ thị trường khi hai nền tảng này hiện chiếm khoảng 98% thị phần thương mại điện tử B2C tại Việt Nam. Động thái tăng phí phản ánh quá trình tái cơ cấu mô hình kinh doanh của các sàn sau nhiều năm đẩy mạnh trợ giá, miễn phí vận chuyển và tung ưu đãi lớn nhằm mở rộng tập người dùng và nhà bán hàng.
Báo cáo từ SHS nhận định: “Khi người tiêu dùng đã hình thành thói quen mua sắm trực tuyến và các shop ngày càng phụ thuộc vào nền tảng, các sàn bắt đầu bước vào giai đoạn tối ưu doanh thu thông qua việc nâng phí và bổ sung thêm nhiều loại phí dịch vụ mới”.
Biên lợi nhuận của người bán bị bào mòn
Dữ liệu từ SHS cũng cho thấy, trên một đơn hàng thành công, tổng phần doanh thu mà shop thực nhận hiện vào khoảng 68%, tương ứng khoảng 32% doanh thu bị khấu trừ bởi các loại phí sàn. Trong cơ cấu chi phí này, phí hoa hồng cố định chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 16% doanh thu đơn hàng. Tiếp theo là chi phí cho các gói dịch vụ bắt buộc hoặc phụ trợ như freeship, voucher với tỷ lệ khoảng 9%. Ngoài ra, phí xử lý giao dịch chiếm khoảng 6%, trong khi phí duy trì hiển thị ở mức khoảng 1%.
Hệ quả của việc gia tăng chi phí là biên lợi nhuận của các shop bị bào mòn đáng kể. Báo cáo nhận định: “Nhiều nhà bán hàng nhỏ lẻ sau khi trừ đi tất cả các loại phí sàn, chi phí đóng gói, hoàn trả hàng và logistics, biên lợi nhuận thực tế chỉ còn khoảng 5%-8%, thậm chí nhiều shop rơi vào tình cảnh càng bán nhiều càng lỗ lớn”.
Trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng cạnh tranh, áp lực chi phí được cho là sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt với các shop quy mô nhỏ phụ thuộc lớn vào traffic và chính sách hỗ trợ từ nền tảng. Sau giai đoạn tăng trưởng bằng trợ giá, thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang cho thấy dấu hiệu bước sang một giai đoạn mới, nơi bài toán lợi nhuận và tối ưu doanh thu dần trở thành ưu tiên lớn hơn của các sàn.
